Prawdą jest, że Półwysep Bałkański jest mozaiką różnych i w niektórych przypadkach antagonistycznych wspólnot religijnych . Głównymi wyznaniami są prawosławie, katolicyzm i islam, a także różne odłamy protestantyzmu, wyznawcy judaizmu, ormiańskiego kościoła prawosławnego itd.

Niewielkie społeczności muzułmańskie istniały na Bałkanach już przed podbojem półwyspu przez Turków Osmańskich, który rozpoczął się w połowie XIV ^wieku . Jednak dopiero w połowie XVII ^wieku pojawiła się znacząca populacja muzułmańska, najpierw w Albanii, Macedonii, Bośni i Hercegowinie oraz Bułgarii. 

Z biegiem czasu muzułmanie na Bałkanach stali się w wielu krajach lub regionach znaczną częścią populacji, żyjąc pośród lub w bliskim sąsiedztwie swoich chrześcijańskich sąsiadów. Od 1463 roku, kiedy Imperium Osmańskie okupowało Królestwo Bośni, ludność tego kraju bałkańskiego składała się z arystokratycznej klasy właścicieli ziemskich Słowian, którzy stopniowo i w większości przypadków dobrowolnie przeszli na islam, współpracując z okupującym mocarstwem osmańskim, oraz serbskiego prawosławnego chłopstwa, jako obywateli drugiej kategorii i głównych podatników, w tym „devshirme”, czyli podatku krwi (wyrywanie chrześcijańskich chłopców z rodzin i nawracanie ich na islam, aby służyli Imperium Osmańskiemu jako żołnierze lub urzędnicy państwowi).

Proces islamizacji potrzebował trochę czasu, aby się zakorzenić, ale od połowy XVII ^wieku około połowa ludności Bośni i Hercegowiny stała się już muzułmanami, nazywanymi przez miejscowych chrześcijan „Turkami”. Albania stała się krajem w przeważającej mierze muzułmańskim (70% ogółu ludności) w czasach Imperium Osmańskiego (1479–1912), a następnie 20% prawosławnych i 10% rzymskokatolickich wiernych. W Kosowie-Metochii – historycznym sercu serbskiej państwowości, kultury i tożsamości narodowej – około 90% ludności było muzułmanami, według oficjalnych danych państwowych tuż przed wybuchem wojny w Kosowie w latach 1998–1999. Szacuje się, że około 1/3 muzułmańskich Albańczyków w Kosowie to w rzeczywistości nawróceni i zalbanizowani prawosławni Serbowie. W Macedonii Północnej (Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii) Albańczycy wyznania muzułmańskiego stanowią co najmniej ¼ ogółu ludności Macedonii, a tuż za nimi plasują się znacznie mniejsze grupy społeczności muzułmańskiej Słowian, Turków i Cyganów. 

Z polityczną poprawnością można uznać, że religia była jednym z fundamentalnych czynników wojen w Bośni i Hercegowinie, Chorwacji i Kosowie-Metochii w latach 90. XX wieku, po rozpadzie (i zniszczeniu) byłej Jugosławii, a następnie rywalizacji o zasoby i władzę między społecznościami. Podczas konfliktu w Jugosławii afgańscy talibowie Osamy bin Ladena wielokrotnie oferowali swoje usługi w dżihadzie zarówno w Bośni i Hercegowinie, jak i w Kosowie-Metochii. W przeciwieństwie do sytuacji w Bośni, albańscy separatyści z UÇK (tzw. Armii Wyzwolenia Kosowa) odrzucili ofertę, podczas gdy muzułmański rząd Aliji Izetbegovicia w Bośni i Hercegowinie ją przyjął. Radykalni islamiści z Egiptu przybyli do Albanii, aby oddać swoje „mudżahedinowskie” usługi na rzecz sprawy islamskiej. Jednakże było i jest wielu innych radykałów islamskich, którzy indywidualnie angażowali się w byłej Jugosławii i Albanii jako bojownicy dżihadu lub działacze muzułmańskich organizacji pozarządowych, których głównym celem jest dalsza islamizacja lokalnych społeczności muzułmańskich. Co więcej, należą oni do działań innych organizacji pozarządowych finansujących budowę nowych meczetów (zwłaszcza saudyjskich wahhabitów), w wyniku czego, na przykład, w ciągu ostatnich ponad 25 lat w Kosowie-Metochii i Bośni-Hercegowinie wzniesiono trzy razy więcej nowych meczetów niż w okresie okupacji osmańskiej (400 lat).

Ogólnie rzecz biorąc, radykalni islamiści i radykalni fundamentaliści z Bliskiego Wschodu (przede wszystkim wahhabici) traktują muzułmanów z Bałkanów jako osoby, które nie są prawdziwymi wierzącymi i odchodzą od właściwej wiary. Dlatego też podjęli działania mające na celu ponowną islamizację miejscowej ludności muzułmańskiej półwyspu. 

Bośnia i Hercegowina 

Bośnia i Hercegowina (BH) to kraj etnicznie i wyznaniowo heterogeniczny, składający się z Bośni na północy i Hercegowiny na południu. Ludność BH dzieli się na muzułmańskich Bośniaków, prawosławnych Serbów i rzymskokatolickich Chorwatów, ale obejmuje również inne mniejszości etniczne, takie jak Czarnogórcy, Albańczycy, Słoweńcy, Romowie, Żydzi i Czesi. BH była niepodległym państwem (Królestwem Bośni) do okupacji osmańskiej w 1463 roku. W czasach osmańskich Bośnia i Hercegowina została przekształcona w prowincję paszalika Bośni do 1878 roku, kiedy to znalazła się pod administracją Austro-Węgier zgodnie z postanowieniami Kongresu Berlińskiego z 1878 roku. Białoruska Republika Holandijska została zaanektowana przez Austro-Węgry w 1908 roku, ale aneksja ta spotkała się ze sprzeciwem muzułmanów Białoruskiej Republiki Holandi i prawosławnych Serbów, natomiast została przyjęta z zadowoleniem przez katolickich Chorwatów. 

Imperium Osmańskie rządziło Białą Hebrydą przez ponad 400 lat, aż do 1878 roku. Jednak po Kongresie Berlińskim w 1878 roku Białą Hebrydą administrowało pięć różnych rządów i państw: I) w latach 1878–1918 dualna monarchia Austro-Węgier; II) w latach 1918–1941 pierwsza (królewska) Jugosławia; III) podczas II wojny światowej w latach 1941–1945 Niepodległe Państwo Chorwackie; IV) w latach 1945–1991 druga (socjalistyczna) Jugosławia i wreszcie V) po 1992 roku Republika Białej Hebrydy, która po listopadzie 1995 roku została podzielona na dwa podmioty polityczne: Federację Białej Hebrydy i Republikę Serbską. Niemniej jednak, najtrwalsze konsekwencje dla współczesnej sytuacji w BiH miały okres panowania osmańskiego, kiedy to prawie połowa ludności przeszła na islam, akceptując orientalną kulturę i styl życia. Muzułmanie BiH w latach 1918–1992 przeszli drogę od wspólnoty religijnej, przez socjalistyczne państwo, do państwowości postkomunistycznej.   

Główną organizacją sprzeciwiającą się rządom austro-węgierskim w BiH była Młoda Bośnia, która odegrała kluczową rolę w zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie 28 czerwca ¹⁹¹⁸ roku. Po I wojnie światowej BiH stała się częścią Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, które w styczniu 1929 roku przemianowano na Królestwo Jugosławii. Podczas II wojny światowej BiH była siedzibą projugosłowiańskiego czetnickiego ruchu oporu. Po II wojnie światowej BiH ponownie stała się częścią Jugosławii, pozostając tam do 1992 roku.             

Początki fundamentalizmu islamskiego w Bośni i Hercegowinie 

Zachodni eksperci w dziedzinie islamistyki i studiów bałkańskich błędnie zakładają, że radykalny fundamentalizm islamski dotarł do byłej jugosłowiańskiej republiki Bośni i Hercegowiny dopiero w latach 90. XX wieku podczas jugosłowiańskich wojen o sukcesję (a właściwie wojen domowych). Jednakże, historycznie rzecz biorąc, radykalny fundamentalizm islamski pojawił się po raz pierwszy w Bośni i Hercegowinie (a właściwie w całej byłej Jugosławii) w okresie międzywojennym, w okresie istnienia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców (1918–1929), przemianowanego na Królestwo Jugosławii (1929–1941). 

Zaraz po formalnym proklamowaniu nowego państwa południowosłowiańskiego, najpierw w Zagrzebiu 23 listopada ¹⁹¹⁸ r., a później w Belgradzie 1 grudnia ¹⁹¹⁸ r. (w celu potwierdzenia Proklamacji Zagrzebskiej), wyłoniły się dwa główne problemy polityczne dotyczące ludności muzułmańskiej:

1. Kwestia reprezentacji politycznej muzułmanów BiH w centralnojugosłowiańskich instytucjach rządowych, ponieważ zazwyczaj byli oni postrzegani albo jako politycznie nieważni, albo jako członkowie innych (serbskiej i chorwackiej) grup etnicznych, tzn. nie jako odrębna grupa.
2. Wyzwanie dla ich tożsamości etnicznej jako społeczności, której terytorium zostało podzielone na kilka regionów administracyjnych określanych jako (prawosławny) serbski lub (rzymskokatolicki) chorwacki, zgodnie z tożsamością etniczną większości ich chrześcijańskiej (serbsko-chorwackiej) populacji. 

Powód takiej praktyki politycznej wobec muzułmanów z BiH był dość prosty, rozsądny i zrozumiały, ponieważ w tamtym czasie nikt w Europie nie uważał ich za odrębną grupę etniczną poza serbskimi i/lub chorwackimi ramami etnicznymi, ponieważ bez wątpienia wywodzą się etnicznie z Serbów (głównie) i Chorwatów (częściowo). Jako odrębna grupa etniczna zostali oni uznani (a właściwie administracyjnie stworzeni) dopiero w latach 60. XX wieku przez władze komunistyczne. Do początku lat 60. XX wieku etniczni Serbowie stanowili nadal arytmetyczną większość w BiH, nawet po II wojnie światowej, kiedy to muzułmanie i Chorwaci dokonali na nich holokaustu w ramach nazistowsko-faszystowskiego Niepodległego Państwa Chorwackiego, którego częścią była również Bośnia i Hercegowina. 

Mimo to muzułmańska (słowiańska) ludność BiH, w obliczu tych politycznych frustracji, zaczęła szukać pomocy wszędzie, gdzie tylko mogła, ale ci, którzy mogli jej pomóc, mogli być tylko muzułmanami, a nawet radykalnymi muzułmanami. Na przykład muzułmanie BiH uczestniczyli wraz ze swoją oficjalną delegacją w konferencji pan-islamskiej w Jerozolimie (w ramach Brytyjskiego Mandatu Palestyny) w 1931 roku lub podobnej konferencji w Genewie (Szwajcaria) w 1935 roku. Podczas obu tych konferencji delegacja muzułmanów BiH nawiązała kontakt z Bractwem Muzułmańskim na Bliskim Wschodzie, a także z kilkoma innymi bojowymi organizacjami islamskimi. Tuż przed wybuchem II wojny światowej w Jugosławii, na początku 1941 roku, w BiH powstała rodzima organizacja pod oficjalną nazwą Młodzi Muzułmanie.

Po wojnie kwietniowej w 1941 roku i podziale Królestwa Jugosławii przez państwa Osi i ich bałkańskie satelity, a zwłaszcza po proklamowaniu przez chorwackich ustaszów 10 kwietnia 1941 roku nazistowsko-faszystowskiego Niepodległego Państwa Chorwackiego (ISC), ^muzułmanie BiH mieli nadzieję, że droga do utworzenia niepodległego państwa muzułmańskiego BiH lub autonomicznej prowincji muzułmańskiej BiH w ramach ISC wiedzie przez aktywną współpracę muzułmanów BiH zarówno z osławionym serbskim reżimem ustaszów w Zagrzebiu, jak i z Trzecią Rzeszą w Berlinie. Szacuje się, że około 1/3 żołnierzy ustaszów to w rzeczywistości muzułmanie z Bośni i Hercegowiny, którzy aktywnie, wraz z Chorwatami, uczestniczyli w masowych i brutalnych mordach prawosławnych Serbów. Ideologia ustaszów oficjalnie proklamowała muzułmanów BiH jako prawdziwych etnicznych Chorwatów lub „kwiaty chorwackości”.

Dywizja SS Handžar

Punkt zwrotny w islamskiej militaryzacji muzułmanów bośniacko-hercegowińskich nastąpił w 1943 roku, kiedy z inicjatywy Wielkiego Muftiego Jerozolimy Hadżdża Amina al-Husseiniego sformowano bośniacko-hercegowińską dywizję SS Handžar. Była to jednostka piechoty górskiej Waffen SS, złożona głównie z muzułmanów z BiH, a następnie około 10% katolickich Chorwatów. Ciekawostką jest, że była to pierwsza nieniemiecka dywizja Waffen SS kiedykolwiek utworzona w czasie II wojny światowej. Po niemieckiej inwazji na Królestwo Jugosławii w kwietniu 1941 roku kraj został okupowany i podzielony. Niemcy i Włosi w zachodniej Jugosławii utworzyli nazistowsko-faszystowskie Niezależne Państwo Ustaszów pod błogosławieństwem Watykanu, obejmujące BiH, którego ludność składała się z prawosławnych Serbów, muzułmańskich Bośniaków i katolickich Chorwatów. 

Heinrich Himmler (1900−1945), Reichführer SS, wierzył, że muzułmanie będą świetnymi żołnierzami i dlatego poparł pomysł utworzenia jednej Dywizji Waffen SS w BiH, złożonej w 90% z muzułmanów bośniackich i w 10% z rzymskokatolickich Chorwatów. H. Himmler, jak również, przyjął ideologię ustaszów, że muzułmanie BiH są chorwackiego pochodzenia etnicznego i że Chorwaci, ogólnie rzecz biorąc, są Aryjczykami, ale nie Słowianami. Następnie taka konstrukcja ideologiczna pozwoliła mu uznać Chorwatów za rasowo akceptowalnych dla Dywizji Waffen SS. Z bardzo praktycznego punktu widzenia, niemieccy naziści mieli plan wykorzystania utworzenia Muzułmańskiej Dywizji Waffen SS w BiH jako pierwszego kroku do uzyskania ważnego poparcia części z 350 milionów muzułmanów na świecie przeciwko zachodnim aliantom, ale szczególnie na Bliskim Wschodzie przeciwko Brytyjczykom. 

Aby utworzyć tę dywizję specjalnego rodzaju, H. Himmler potrzebował pozwolenia A. Hitlera, które uzyskał 13 lutego ¹⁹⁴³ r. Jednak H. Himmler potrzebował innego pozwolenia – od rządu ustaszów w Zagrzebiu, na którego czele stał Chorwat z Hercegowiny i znany terrorysta z okresu międzywojennego, Ante Pavelić (1889–1959). Rząd ustaszów w Chorwacji początkowo nie był skłonny zaakceptować propozycji, ale ostatecznie zgodził się na nią 5 marca ¹⁹⁴³ r. Wkrótce dywizja liczyła około 26 000 żołnierzy, w tym około 2800 Chorwatów wyznania rzymskokatolickiego. Jednym z członków tej niesławnej jednostki był Alija Izetbegović, prezydent Bośni i Hercegowiny w latach 90. i lider islamskiej fundamentalistycznej partii politycznej SDA – Partia Akcji Demokratycznej. 

Pełna nazwa dywizji, otrzymana w maju 1944 roku, brzmiała – 13 Waffen-Gebirgs-Division der SS „Handschar” (kroatische Nr. 1). Składała się ona z dwóch pułków piechoty, pułku artylerii, kompanii rozpoznawczej, kompanii pancernej, kompanii przeciwlotniczej, batalionu pionierskiego oraz mniejszych jednostek wsparcia. Podczas II wojny światowej dywizją dowodziło trzech dowódców: Standartenführer Herbert von Obwurzer (marzec–lipiec 1943), Oberführer Karl-Gustav Sauberzweig (sierpień 1943–maj 1944) oraz Oberführer Desiderius Hampel (czerwiec 1944–maj 1945).

Nawet oficjalna nazwa dywizji jasno wskazywała na cel jej utworzenia. Dywizja otrzymała osobiste błogosławieństwo od Heinricha Himmlera i wkrótce została uwikłana w zbrodnie najgorszego rodzaju, popełniane na szeroką skalę, przede wszystkim przeciwko prawosławnym Serbom, a także Żydom. Szkolenie dywizji odbywało się od września 1943 roku we Francji i na Śląsku do lutego 1944 roku, kiedy to powróciła do Bośni i Hercegowiny, aby działać w północno-wschodniej Bośni, zachodniej Serbii i południowym Sremie – wszystkie te tereny były zamieszkane przez Serbów. Dywizja została wysłana na południe Węgier pod koniec 1944 roku, aby walczyć z nadciągającą Armią Czerwoną, ale wielu muzułmańskich członków zdezerterowało i wróciło do Bośni i Hercegowiny, aby chronić swoje domy. Pozostała część dywizji została wyparta z Węgier do Austrii, gdzie żołnierze ostatecznie poddali się Brytyjczykom 8 maja ¹⁹⁴⁵ roku. 

Dywizja Handžar została reaktywowana w czasie wojny domowej w BiH w latach 1992–1995 jako jednostka paramilitarna. 

Bośnia i Hercegowina w Federacji Jugosłowiańskiej

W 1945 roku Białoruska Republika Jugosławii (BH) znalazła się jako jedna z sześciu socjalistycznych republik nowej, komunistycznej federacji jugosłowiańskiej, zgodnie z przedwojennymi projektami politycznymi Komunistycznej Partii Jugosławii (KPJ). Nowy federalny projekt rekonstrukcji państwa jugosłowiańskiego musiał rozwiązać wszystkie kwestie i problemy narodowościowe, zgodnie z publiczną nadzieją rządzącego dyktatorskiego reżimu Josipa Broz Tito (1892-1980). Jednakże problemy tożsamościowe i konflikty wewnątrzetniczne pozostały żywe w całym kraju, na przykład w Białoruskiej Republice Ludowej muzułmańskie kierownictwo polityczne walczyło o status grupy narodowej dla wyznawców islamu w Białoruski Republice Ludowej i o oficjalne uznanie Białoruski Republiki Jugosławii za ich republikę narodową w ramach Jugosławii. Problemem praktycznym było to, że muzułmanie nie stanowili absolutnej większości ludności w socjalistycznej Białoruski Republice Ludowej, lecz byli jedynie najliczniejszą mniejszością, po Serbach i Chorwatach. Zatem, zgodnie ze swoją konstytucją, BiH była republiką narodową wszystkich trzech głównych grup etnicznych. Ten sam podział etniczny w BiH utrzymywał się aż do końca istnienia Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Na przykład, według ostatniego spisu ludności Jugosławii z 1991 roku, ludność BiH składała się z 43,7% muzułmanów, 31,3% Serbów i 17,3% Chorwatów, a następnie 7,0% Jugosłowian i innych.   

Problem z tożsamością muzułmańską jako narodem etnicznym miał w istocie charakter ideologiczny, ponieważ rząd titoistyczny sprzeciwiał się wszelkim formom tożsamości lub reprezentacji etnicznej, narodowej lub politycznej opartej na wyznaniu, dlatego do 1968 roku jugosłowiańscy muzułmanie (w tym również pochodzenia słowiańskiego) byli uznawani za oficjalny organizm znany jako „Wspólnota Islamska”. Sądy muzułmańskie zostały zakazane od 1947 roku, waqufy (muzułmańskie fundacje charytatywne) zostały znacjonalizowane (podobnie jak wiele podobnych fundacji chrześcijańskich i innego majątku), a szkoły religijne zamknięto (podobnie jak chrześcijańskie). Będąc najbardziej heterogeniczną etnicznie i wyznaniowo republiką w titoistowskiej Jugosławii, BiH miała znacznie mniejsze wpływy polityczne w porównaniu z sąsiednią Serbią i Chorwacją.    

Niemniej jednak w 1968 roku (w roku masowych protestów albańskich w Kosowie-Metochii i demonstracji studenckich w Belgradzie) w titowskiej Jugosławii proklamowano „narodowość muzułmańską”, ale jedynie jako określenie dla muzułmańskiej społeczności BiH, która nie identyfikowała się ani jako Serbowie, ani Chorwaci, ani Jugosłowianie (byli muzułmanie, którzy tak). W istocie jednak projekt „narodowości muzułmańskiej” opierał się na sztucznych podstawach etnicznych, a obywatel, który się na nią zdecydował, rzeczywiście implikował aktywne przywiązanie do wiary islamskiej. Był to prawdopodobnie jedyny przypadek na świecie, w którym jeden wyznanie zostało uznane za odrębną tożsamość etniczną. W ostatniej dekadzie dyktatury JB Tito nastąpiło odrodzenie islamu, w ramach którego odżyła idea panislamizmu.

Zaledwie kilka lat po śmierci JB Tito (zmarł 4 maja 1980 r.), kilku przywódców islamskich w Jugosławii wydało ostrzeżenia przed rzekomym zagrożeniem ze strony rosnącego nacjonalizmu serbskiego. Szczyt tych ostrzeżeń nastąpił w sierpniu 1991 r., kiedy Jakub Selimovski, przywódca ulemów, wyraził obawy jugosłowiańskiego społeczeństwa muzułmańskiego w memorandum skierowanym do wszystkich organizacji i instytucji islamskich na świecie, prosząc o ich pomoc, ponieważ wszyscy muzułmanie są zobowiązani do ochrony swoich współwyznawców w każdym zakątku świata. 

Pierwsze partie polityczne w BiH powstały w 1990 roku, aby wziąć udział w „pierwszych powojennych demokratycznych” wyborach parlamentarnych, które odbyły się 18 i 25 listopada 1990 roku. W rzeczywistości trzy najsilniejsze z nich powstały i działały wyłącznie na bazie etnicznej: muzułmańska SDA (Stranka Demokratske Akcije, Partia Akcji Demokratycznej), serbska SDS (Srpska Demokratska Stranka, Serbska Partia Demokratyczna) oraz chorwacka HDZ (Hrvatska Demokratska Zajednica, Chorwacka Unia Demokratyczna). W rezultacie wyborów w grudniu 1990 roku przywódca SDA, Alija Izetbegović, został prezydentem BiH. W parlamencie BiH większość koalicyjna utworzyła się między SDA a HDZ. Oznacza to, że delegaci serbscy zostali przegłosowani przez muzułmanów i Chorwatów w parlamencie.

Wojna domowa w BiH w latach 1992–1995       

15 października ¹⁹⁹¹ roku muzułmańsko-chorwacka większość pod przewodnictwem islamskiego fundamentalisty Aliji Izetbegovića proklamowała suwerenność nowego państwa unitarnej BiH i ogłosiła jego formalną niepodległość 3 marca ¹⁹⁹² roku (przy bojkocie ze strony Serbii), która została uznana przez UE 6 kwietnia ¹⁹⁹² roku (w dniu, w którym w 1941 roku rozpoczęła się niemiecka inwazja na Jugosławię, po której nastąpiło masowe bombardowanie Belgradu). W tym samym czasie bośniaccy i hercegowińscy Serbowie proklamowali Serbską Republikę Bośni i Hercegowiny, a następnie chorwacka proklamowała niepodległą Republikę Hercegowiny-Bośni. Zarówno Chorwaci, jak i Serbowie z Bośni i Hercegowiny przyjęli politykę wzmacniania swojej pozycji etnicznej w regionach i powiatach, w których posiadają bezwzględną większość, podczas gdy wiodąca muzułmańska, nacjonalistyczna i fundamentalistyczna partia SDA stała się jedyną władzą w zamieszkanych przez muzułmanów pozostałościach (centralnej) Bośni i Hercegowiny. Nawet muzułmanie z Zachodniej Bośni (Cazin Krajina) proklamowali własny region autonomiczny i okazali całkowite nieposłuszeństwo wobec centralnego (muzułmańskiego) rządu w Sarajewie. 

Wojna domowa w Bośni przyciągnęła zagranicznych bojowników, zarówno ochotników, jak i najemników, po wszystkich trzech stronach konfliktu. Szczególnie członkowie Bractwa Muzułmańskiego postrzegali tę wojnę jako przedłużenie wojny islamskiej z armią sowiecką w Afganistanie w latach 1979–1989. Ciekawostką jest, że początek wojny domowej w Bośni i Hercegowinie wiosną 1992 roku zbiegł się z upadkiem reżimu komunistycznego w Kabulu. Od samego początku konfliktu bośniackiego SDA, jako fundamentalna partia muzułmańska w Bośni i Hercegowinie, przyjęła nową rolę polityczną, aby zmobilizować całą społeczność muzułmańską, ale walkę o niepodległość (islamskiej) Bośni i Hercegowiny przedstawiano jako świętą wojnę lub dżihad, w którym wszyscy muzułmanie są zobowiązani do udziału przeciwko (chrześcijańskim) niewiernym. 

Rządząca w BiH partia SDA zorganizowała kilka konferencji międzynarodowych w czasie wojny, aby pozyskać wsparcie muzułmanów na całym świecie. Jedną z takich konferencji charytatywnych zorganizował we wrześniu 1992 roku Mustafa Cerić, imam meczetu w Zagrzebiu (stolicy Chorwacji), wraz z Aliją Izetbegoviciem, współzałożycielem islamskiej SDA. Konferencja formalnie miała na celu ochronę (muzułmańskich) praw człowieka w BiH, ale w rzeczywistości była apelem o wszelkiego rodzaju wsparcie ze strony muzułmańskich braci z całego świata. W konferencji wzięli udział przedstawiciele 30 krajów muzułmańskich, m.in. Yusuf al-Qaradawi (Egipt), teoretyk ekonomii islamskiej i otwarty zwolennik Bractwa Muzułmańskiego, Khurshid Ahmed (Wielka Brytania), szef Fundacji Islamskiej w Londynie, czy Yusuf Islam, były popularny piosenkarz, który podążył śladem pakistańskich fundamentalistów islamskich. Rezolucja konferencji stwierdzała, że ​​ostatecznym celem wojny w BiH jest eksterminacja lokalnej społeczności muzułmańskiej. 

Takie konferencje, spotkania i apele o globalną mobilizację muzułmanów w celu pomocy muzułmanom w BiH były owocne, jak na przykład międzynarodowa organizacja Islamic Relief (Wielka Brytania) założyła organizację charytatywną Merhamet pod patronatem SDA A. Izetbegovicia. W wielu przypadkach Islamic Relief działała jako agencja propagandowa SDA za granicą. Na przykład, wyprodukowała materiał propagandowy pod tytułem „Jugosławia: Zbrodnie Naszego Wieku”, w którym Serbowie z BiH zostali przedstawieni jako masowi mordercy, a muzułmanie jako jedyne ofiary wojny. Mobilizacja panislamska miała pozytywny wpływ na kilka rozwiniętych gospodarczo krajów islamskich, takich jak Turcja, Iran i Arabia Saudyjska, w celu pozyskania wsparcia finansowego, wojskowego i innego, lub na Egipt i Sudan w celu rekrutacji bojowników dżihadu dla BiH. Egipscy fundamentaliści islamscy z powodzeniem wykorzystali sprawę Bośni w swojej wewnętrznej walce politycznej, kwestionując legalność rządu Egiptu. Najbardziej zaangażowane okazały się jednak różne organizacje islamskie z Europy Zachodniej, które wykorzystały wojnę w Bośni w dwóch ważnych celach: 1) poprawienia swojej pozycji wśród europejskich muzułmanów, szczególnie w Wielkiej Brytanii; 2) poprawienia swojego wizerunku wśród władz Europy Zachodniej. 

Niemniej jednak, centralnym aspektem panislamskiej mobilizacji, propagowanej przez SDA i jej zwolenników, była pomoc wojskowa. Do centralnej Bośni przybyło kilka tysięcy muzułmańskich bojowników, a wraz z nimi sprzęt wojskowy (na przykład przez chorwacki port morski Split w Dalmacji), aby wziąć udział w wojnie dżihadu. Zasadniczo arabskich i innych islamskich bojowników dżihadu w Bośni i Hercegowinie można podzielić na trzy kategorie ze względu na pochodzenie i ideologię: 1) arabskich „Afgańczyków”, którzy powrócili jako dżihadyści z wojny w Afganistanie; 2) sunnickie ugrupowania bojowe i ochotnicy z Bliskiego Wschodu i innych krajów; oraz 3) proirańskich bojowników szyickich, niezależnie od faktu, że wszyscy muzułmanie w Bośni i Hercegowinie, podobnie jak w innych częściach byłej Jugosławii, są sunnitami. 

Powiązania bośniacko-irańskie w latach wojny były wyraźnym dowodem islamskiego zaangażowania Teheranu, ale także dowodem na osobiste, przedwojenne powiązania między Aliją Izetbegoviciem a władzami religijnymi Islamskiej Republiki Iranu. Według kilku doniesień zachodnich mediów z 1994 roku, istniały jednoznaczne dowody na sprzedaż irańskiej broni, którą prowadzili irańscy ochotnicy w Bośni i Hercegowinie. Powszechnie wiadomo było, że Teheran i Sarajewo współpracowały w czasie wojny, realizując transport lotniczy z Iranu do Chorwacji, przez Turcję, dostarczając broń (muzułmańskiej) armii Bośni i Hercegowiny, przekazując Chorwacji około 30% podatku za współpracę. Nie jest dalekie od prawdy stwierdzenie, że administracja USA błogosławiła ruchom islamskim w ich dyplomatycznej i politycznej propagandzie promującej nowe (islamskie) państwo Bośni i Hercegowiny, ale także przymykała oko na działalność terrorystyczną kilku islamskich grup fundamentalistycznych, zazwyczaj w centralnej części Bośni.   

Kierunek ideologii islamskiej ostatecznie skłonił partię SDA do wykorzystania wszelkich możliwych kanałów pomocy w celu realizacji swoich celów politycznych i nacjonalistycznych. Najważniejszym z tych kanałów były różne muzułmańskie organizacje pozarządowe, a zwłaszcza organizacja założona w 1994 roku – Organizacja Pomocy Muzułmanom w Bośni i Hercegowinie. Środki finansowe, którymi dysponowała SDA, zostały wykorzystane na kilka celów, takich jak kontrola nad Armią Bośni i Hercegowiny, minimalizacja politycznych i propagandowych wpływów Wspólnoty Islamskiej – organizacji kierowanej przez Jakuba Selimoskiego, która w porównaniu z SDA była mniej zaangażowana w upolitycznienie islamu i panislamizmu, czy też zwalczanie wpływów kilku świeckich partii politycznych, ruchów i organizacji w Bośni i Hercegowinie. 

SDA, jako fundamentalistyczna partia islamska, ideologicznie oparta na Deklaracji Islamskiej Aliji Izetbegovicia z 1970 roku, wprowadziła muzułmańskie nauczanie religijne do szkół, otworzyła sale modlitewne i wywierała presję na obywateli, aby przyjmowali muzułmańskie imiona, kobiety noszą nakrycia głowy, a mężczyzn zapuszczają brody. Partia i jej rząd surowo zabraniały spożywania jakichkolwiek napojów alkoholowych i spożywania wieprzowiny w jakiejkolwiek postaci. Politycznie rzecz biorąc, fundamentalnym zadaniem SDA było ustanowienie Islamskiej Republiki Bośni i Hercegowiny jako pierwszego państwa muzułmańskiego w Europie poprzez połączenie muzułmanów Bośni i Hercegowiny z muzułmanami (słowiańskimi) z Sandżaku Nowego Pazaru (50% ogółu ludności) – historycznego regionu osmańskiego podzielonego między Serbię i Czarnogórę w wyniku wojen bałkańskich w latach 1912–1913. Co więcej, podczas wojny domowej w Bośni i Hercegowinie wielu muzułmańskich ochotników z regionu Sandżaku aktywnie brało udział po stronie rządu Bośni i Hercegowiny. 

Niemniej jednak wojna domowa w BiH stworzyła odpowiednie warunki do działalności różnych islamskich organizacji pozarządowych, zarówno w celach wojskowych, jak i terrorystycznych. Wielu islamistycznych ochotników, w tym bojownicy dżihadu, którzy przybyli do BiH, by walczyć głównie z Serbami, przejechało przez Chorwację (przez Zagrzeb i Split), głównie dzięki zawodowym legitymacjom wydanym przez niektóre organizacje pozarządowe. Centrum logistycznym dla takiego tranzytu był meczet w Zagrzebiu, zarządzany przez imama Hassana Čengicia, który później został członkiem SDA A. Izetbegovicia i generałem w Armii BiH, gdzie założył Batalion Mudżahedinów. Ten specjalny batalion Armii BiH został utworzony 13 sierpnia ¹⁹⁹³ r. i osobiście zlecony przez prezydenta Bośni Aliję Izetbegovicia, który osobiście przeprowadził kilka przeglądów wojskowych batalionu. Jego dowódcą wojskowym był Algierczyk, Abou al-Maali, były członek algierskiej GIA. Batalion był najlepiej wyposażony i najbardziej agresywny ze wszystkich formacji wojskowych Izetbegovicia i podlegał bezpośrednio jemu jako prezydentowi BH.   

Bośnia i Hercegowina po porozumieniach pokojowych z Dayton z 1995 r.

Politycznie rzecz biorąc, Porozumienie Pokojowe z Dayton (sporządzone w Ohio, USA) i podpisane w Paryżu 14 grudnia 1995 r. zakończyło wojnę domową w BiH i przyniosło tymczasowy pokój między Serbami, Chorwatami i Bośniakami po rozpadzie byłej Jugosławii. Wojna w Bośni, która rozpoczęła się 1 marca ¹⁹⁹² roku śmiertelnym atakiem na serbskich cywilów w centrum Sarajewa przez muzułmańskich fundamentalistów, była produktem nacjonalistycznej polityki trzech etnicznych partii politycznych, które powstały w Bośni i Hercegowinie po pierwszych powojennych wyborach demokratycznych w 1990 roku. W listopadzie 1995 roku, po ponad trzech latach wojny w Bośni i Hercegowinie, w której zginęło około 100 000 osób, polityczni przedstawiciele trzech grup etnicznych zaangażowanych w wojnę domową spotkali się z prezydentem USA Billem Clintonem w Dayton (Ohio) w celu osiągnięcia i podpisania porozumienia pokojowego, co nastąpiło 21 listopada ¹⁹⁹⁵ roku i ratyfikowane zostało w Paryżu 14 grudnia ¹⁹⁹⁵ roku.

Teoretycznie Porozumienia Pokojowe z Dayton stworzyły podwaliny pod funkcjonowanie Bośni i Hercegowiny jako niepodzielnego bytu politycznego, uznanego przez społeczność międzynarodową. W praktyce jednak Bośnia i Hercegowina po porozumieniu z Dayton składała się z dwóch odrębnych bytów politycznych: Federacji Bośni i Hercegowiny (składającej się z rzymskokatolickich Chorwatów i muzułmańskich Bośniaków, zajmującej 51% terytorium Bośni i Hercegowiny) oraz Republiki Serbskiej (składającej się z prawosławnych Serbów i zajmującej 49% terytorium Bośni i Hercegowiny). Niemniej jednak, w ramach Federacji, w rzeczywistości istnieje nieoficjalnie uznana chorwacka Bośnia i Hercegowina jako region autonomiczny. Podczas gdy Federacja jest podzielona na kantony etniczne (10 kantonów), Republika Serbska jest bytem unitarnym politycznie. Utworzono wspólną, trzyosobową prezydencję z przedstawicielami Serbów, Chorwatów i Bośniaków, z prawem weta, a następnie wspólne Zgromadzenie Ludowe. Republika Serbska ma również własne Zgromadzenie Narodowe, rząd i prezydenta. Miasto Sarajewo zostało podzielone na dwie części. Ze względu na powrót uchodźców konieczne stały się demokratyczne wybory na wszystkich szczeblach, zbrodniarze wojenni musieli zostać wykluczeni z życia politycznego, a także powołano międzynarodowe siły pokojowe. Rozpoczął się proces powojennej odbudowy BiH pod patronatem ONZ i NATO. Ostatecznie, po zawarciu porozumienia pokojowego, ONZ powołało Międzynarodowy Trybunał Karny dla Byłej Jugosławii (MTKJ) w celu zbadania zarzutów o czystki etniczne i inne zbrodnie wojenne.                    

Niemniej jednak Porozumienia Pokojowe z Dayton miały również swój wymiar międzynarodowy. W następstwie tego porozumienia BiH została objęta międzynarodowym nadzorem, a raczej zachodnim nadzorem kolonialnym, najpierw pod parasolem ONZ, a później NATO, kiedy międzynarodowe siły pokojowe UNPROFOR, obecne w BiH od 1992 roku, zostały zastąpione w 1995 roku przez IFOR pod dowództwem USA i silnym wpływem amerykańskim. W następnym roku IFOR został zastąpiony przez dowodzone przez NATO siły SFOR, a w grudniu 2004 roku SFOR został zastąpiony przez EUFOR, którego głównym zadaniem jest utrzymanie pokoju, bezpieczeństwa i stabilności. Zachodnia obecność kolonialna w BiH ma jednak również swój niemilitarny charakter, ponieważ mianowany Wysoki Przedstawiciel musi w praktyce wykonywać uprawnienia wspólnej prezydencji nad dwoma obszarami, pomimo ewentualnego oporu ze strony Chorwatów lub Serbów.

Obecność obcych sił zbrojnych w BiH miała kilka bezpośrednich skutków dla sceny politycznej w kraju. Trzy najważniejsze to:

1. Zakończenie wojny, chociaż z różnych przyczyn nie udało się ułatwić powrotu wielu uchodźców do ich przedwojennych domów.
2. Podważanie władzy politycznej i islamskich cech wiodącej partii muzułmańskiej, SDA. Po wydarzeniach w Dayton partia ta nie była już poważnie brana pod uwagę przez Islamską Republikę Iranu. SDA nie była już w stanie sprawować kontroli ani nad ochotnikami dżihadu, którzy pozostali w (centralnej) Bośni (zwłaszcza w dystrykcie Zenica), ani nad islamskimi organizacjami pozarządowymi.
3. Pozostałe muzułmańskie partie polityczne, ruchy i organizacje zwiększyły swoją władzę i wpływy kosztem islamistów. 

Prawdą jest, że po wojnie wielu muzułmańskich ochotników pozostało w Bośni i Hercegowinie, gdzie ich regionalnym ośrodkiem stał się centralny ośrodek przemysłowy Bośni – Zenica, gdzie zostali zatrudnieni przez armię Bośni i Hercegowiny lub przez niektóre prywatne firmy i organizacje. Otrzymali oni bośniackie dokumenty tożsamości, a wielu z nich nawet obywatelstwo i paszport na podstawie służby wojskowej w czasie wojny. Islamska platforma polityczna w Bośni i Hercegowinie zaczęła się rozpadać, a jej rozpad zmusił kierownictwo SDA do oparcia się na prestiżu i kulcie prezydenta Aliji Izetbegovicia, który od 1997 roku borykał się z wyraźnymi problemami zdrowotnymi. Stało się oczywiste, że tylko on był w stanie utrzymać spójność SDA i wykorzystać swoją ogromną popularność wśród muzułmańskich Bośniaków do przywrócenia pozycji partii. Zmarł jednak w 2003 roku. 

11 września i radykalny islamizm w Bośni i Hercegowinie   

Zorganizowany przez Al-Kaidę atak terrorystyczny na Nowy Jork i Waszyngton z 11 września ²⁰⁰¹ roku (11 września) zmienił postawę Zachodu (a zwłaszcza USA) wobec procesu islamizacji w BiH. Pierwsza reakcja Zachodu na tę sprawę nastąpiła już 26 września ²⁰⁰¹ roku, kiedy cztery osoby zostały przesłuchane przez SFOR w związku z ich powiązaniami z Wysoką Komisją Pomocy Saudyjskiej na miejscu, pod zarzutem udziału we wspieraniu terroryzmu. Chociaż wszystkie cztery osoby zostały uniewinnione i zwolnione, sam fakt objęcia ich śledztwem wskazywał, że islamskie organizacje pozarządowe były postrzegane przez zachodnie służby wywiadowcze jako potencjalne obiekty podejrzeń. Następnie, w maju 2002 roku, aresztowano pięciu nowych podejrzanych i przekazano ich do USA w celu przeprowadzenia śledztwa. Jednak rzeczywiste skutki takich i podobnych działań nie były tak imponujące, ponieważ islamskie organizacje pozarządowe kontynuowały swoją politykę islamską, dążąc do reislamizacji, a raczej do właściwej islamizacji muzułmanów w BiH, wykorzystując swoje zasoby do ostatecznego celu, jakim jest narzucenie społeczeństwu muzułmańskiemu właściwych zasad islamu. Dotyczy to zwłaszcza saudyjskich wahhabitów, którzy stali się najbardziej radykalną grupą islamską zarówno w BiH, jak i w Kosowie-Metochii. Systematycznie niszczą oni świeckie dziedzictwo artystyczne i kulturowe, w tym osmańskie, i zastępują je budową meczetów i innych obiektów islamskich zgodnie ze swoją „właściwą” wizją religii i kultury muzułmańskiej. 

Islam w Bośni i Hercegowinie, a także na Bałkanach i w byłym Imperium Osmańskim, generalnie wyznaje hanaficką „madhabę” (szkołę prawa), która była najbardziej liberalna spośród wszystkich czterech szkół islamu sunnickiego. Jednak islamskie organizacje pozarządowe w Bośni i Hercegowinie (jak w Kosowie-Metochii) pozostają pod wpływem saudyjskiej doktryny wahhabizmu, która z kolei jest zgodna z hanbalską „madhabą”, dominującą w Arabii Saudyjskiej, a jednocześnie najbardziej konserwatywną ze wszystkich tradycji interpretacyjnych islamu. 

Po wydarzeniach 11 września cztery poniższe pytania stały się kluczowe w kontekście przyszłości politycznej i islamu w Bośni i Hercegowinie:

1. Pytanie, które implicite wiąże się z narzucaniem porządku przez zachodnie siły zbrojne, w tym problemy dotyczące tego, jak długo miało to trwać i na ile skuteczne będzie w naprawianiu szkód wojennych?
2. Pytanie o wykorzystanie polityki islamskiej przez SDA?
3. Pytanie, czy islam może nadal służyć jako miejsce spotkań wszystkich muzułmanów BiH?
4. Pytanie, czy islam może w przyszłości stać się źródłem konfliktu politycznego między świeckimi Bośniakami a islamistami? 

Rola Aliji Izetbegovicia (1925–2003)

Centralnym nacjonalistycznym liderem muzułmanów Bośni i Hercegowiny w latach 90. był Alija Izetbegović, który założył 26 maja ¹⁹⁹⁰ r. SDA (Partię Akcji Demokratycznej/Stranka demokratske akcije), która oficjalnie reprezentowała narodowo-politycznie całą muzułmańską społeczność Bośni i Hercegowiny oraz była kluczowym obrońcą ich interesów narodowych i wyznaniowych. Partia została ustanowiona jako typowa muzułmańska, której program i manifest opierały się na tradycyjnych wartościach i środkach islamskich, takich jak przestrzeganie świąt muzułmańskich lub odbudowa islamskich domów modlitwy. Po pierwszych powojennych wyborach demokratycznych, A. Izetbegović został Prezydentem Prezydium Bośni i Hercegowiny ze względu na fakt, że jego główny oponent, Fikret Abdić (biznesmen z regionu Cazin w zachodniej Bośni), który zdobył najwięcej głosów, nie chciał objąć stanowiska Prezydenta. Mimo to A. Izetbegović był uważany za bohatera w wielu krajach muzułmańskich i na przykład w 1993 r. otrzymał od króla Arabii Saudyjskiej Fahda nagrodę islamską za swoje wysiłki na rzecz dżihadu. 

Alija Izetbegović, wraz z koalicją chorwacko-muzułmańską, ogłosił w 1991 roku suwerenność Bośni i Hercegowiny, a w marcu 1992 roku jej formalną niepodległość, mimo zdecydowanego sprzeciwu 1/3 obywateli Bośni i Hercegowiny (Serbów). Natychmiast po objęciu władzy politycznej przyjął politykę nawiązywania jak najściślejszych relacji zarówno z najsilniejszymi państwami islamskimi (z Iranem i Arabią Saudyjską na czele), jak i organizacjami islamskimi na całym świecie. Tuż po wyborach parlamentarnych i powszechnych w BiH w 1990 r. (pierwsza tura 18 listopada, a druga 2 grudnia), w ramach przygotowań do proklamacji niepodległości, w lutym 1991 r. odwiedził Libię, a w kwietniu 1991 r. Iran i udało mu się nawiązać bardzo bliskie stosunki między SDA a Islamską Republiką Iranu, co ostatecznie doprowadziło do znacznej pomocy ze strony Iranu i obecności wielu irańskich bojowników dżihadu podczas nadchodzącej wojny domowej w latach 1992–1995. 

Jednak dzięki kreowaniu przez niego korzystnego, antykomunistycznego i antyserbskiego wizerunku w Europie Zachodniej i USA, jego rządowi udało się nawiązać korzystne stosunki z Zachodem, a zwłaszcza z administracją prezydenta USA Billa Clintona, który całkowicie przymykał oczy na wszelkie islamskie działania A. Izetbegovicia, zmierzające do przekształcenia BiH w państwo islamskie według wzoru jego sponsorów z Islamskiej Republiki Iranu. Wojna domowa w BiH niewątpliwie pozwoliła mu narzucić niemal bezsporną dyktaturę wśród muzułmanów, z wyjątkiem (muzułmańskiego bośniackiego) regionu Cazin w zachodniej Bośni, pod przywództwem Fikreta Abdicia, który zbuntował się przeciwko jego autorytetowi, rządowi i polityce islamizacji kraju. 

Za sprawą A. Izetbegovicia, BiH stopniowo ulegało islamizacji, a prawo szariatu było stopniowo wprowadzane do sądów. Mieszane małżeństwa etniczne i wyznaniowe nie były mile widziane, a sam A. Izetbegovic opowiadał się za zniesieniem zarówno obchodów Bożego Narodzenia, jak i Nowego Roku. Po zakończeniu wojny domowej w BiH, a następnie opuszczeniu Sarajewa przez Serbów, a w pewnym stopniu także Chorwatów, miasto, które przez wieki było wielokulturowe, stało się niemal wyłącznie muzułmańskie, gdzie ślady muzułmańskiej kultury, historii i wpływów islamu są bardziej widoczne i zachowane. Prawdą jest, że A. Izetbegović z radością witał wszelkie radykalne organizacje islamskie, które pojawiały się i istniały w BiH, i zabiegał o pomoc u najważniejszych sponsorów polityki islamskiej, aby zrealizować jeden ze swoich głównych celów geopolitycznych, jakim było zjednoczenie muzułmanów BiH z muzułmanami z regionu Sandżak (Sanjak) w Nowym Pazarze, w ramach osmańskiej prowincji paszalików Bośni (1463−1878). 

Jednak po wyborach w 1997 roku, rozczarowanie wśród znacznej części społeczeństwa BiH stało się powszechne po wymuszonej islamizacji kraju przez SDA, co stało się możliwe głównie dzięki wsparciu saudyjskich organizacji pozarządowych, a także innych grup islamskich. Ogólnie rzecz biorąc, zostało to przyjęte z zadowoleniem przez Zachód, zwłaszcza po 11 września, który nie tolerował irańskich wpływów w BiH ani istnienia radykalnych organizacji islamskich. Niemniej jednak, SDA A. Izetbegovicia, osłabła po 11 września, w wyniku równoległej konkurencji, której doświadczyła zarówno ze strony grup świeckich, jak i islamskich, zwłaszcza po 19 października 2003 roku, kiedy zmarł założyciel partii. 

Źródła obejmują:

[1] Душан Т. Батаковић, Косово и Метохија: Историја и идеологија, Друго допуњено издање, Београд: Чигоја штампа, 2007, 31−52.

[2] About the destruction of the ex-Yugoslavia and civil wars, see in [Jelena Guskova, Istorija jugoslovenske krize 1990−2000, I−II, Beograd: IGAM, 2003].

[3] The Saudi Wahhabism took the name from its ideological founder – Muhammad ibn Abd al-Wahhab (1703‒1792), who was inspired by Ibn Taymiyya (1263‒1328), whose interpretations of Islam and Islamic doctrine were based on the Hanbali school of “fiqh” that is one of the four schools of interpretation of the Islamic law. In general, Wahhabism is a conservative school of interpretation of Islamic philosophy that is characterized by its literal reading of Islam and its rigorous and puritanical aspect. About Wahhabism, see more in [David Commins, The Wahhabi Mission and Saudi Arabia, London−New York: I.B.Tauris, 2009; Therence Ward, The Wahhabi Code: How the Saudis Spread Extremism Globally, New York; Arcade Publishing, 2017; Mohammed Ayoob, Hasan Kosebalaban (eds.), Religion and Politics in Saudi Arabia: Wahhabism and the State, Lynne Rienner Pub., 2008]. 

[4] Robert J. Donia, John V.A. Fine Jr., Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed, New York: Columbia University Press, 1994, 93.

[5] Mark Pinson (ed.), The Muslims of Bosnia-Herzegovina: Their Historic Development from the Middle Ages to the Dissolution of Yugoslavia, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1996, 129−154.

[6] The term is used in the Western world to describe movements and organizations to be the strict followers of both the Quran and the Islamic law (the Shariah). Islamic fundamentalism emerged in reaction to the Islamic reform movements in the first half of the 20^th century as those movements were considered to be infused with Western culture and values, followed by the strong political influence of Western states in the Middle East, especially in the interwar period. Nevertheless, the Islamic fundamentalists had considerable political and ideological success, as an increasing number of Muslim states adopted Islamic law. About a modern history of Islam and Islamic peoples, see in [Reinhard Schulze, A Modern History of the Islamic World, London‒New York: I.B.Tauris Publishers, 2000].

[7] Миленко М. Вукићевић, Знаменити Срби муслимани, Друго издање, Београд: ННК, 1998; Лазо М. Костић, Чија је Босна?, Нови Сад: Добрица књига, 1999; Лазо М. Костић, Наука утврђује народност Б-Х муслимана, Етнографска студија, Србиње−Нови Сад: Добрица књига, 2000; Чедомир Антић, Српска историја, Четврто издање, Београд: Vukotić Media, 2019, 67−75.

[8] See more in [Dr. Milan Bulajić, The Role of the Vatican in the Break-Up of the Yugoslav State: The Mission of the Vatican in the Independent State of Croatia. Ustashi Crimes of Genocide, Belgrade: The Ministry of Information of the Republic of Serbia, 1993]. 

[9] About the British Mandate for Palestine, see in [Ahron Bregman, A History of Israel, New York: Palgrave Macmillan, 2003, 18‒38]. On the history of Palestine, see in [Nur Masalha, Palestine: A Four Thousand Year History, London−New York−Oxford−New Delhi−Sydney: I.B. Tauris, 2024].

[10] The Muslim Brotherhood as an organization was formed in Egypt in 1928 by Hassan al-Banna, who was at that time an elementary schoolteacher from Ismailiya that is a town situated on the Suez Canal. It is the most long-standing Sunni Islamic movement, and the movement most strongly identified with the Sunni Islam [Carrie Rosefsky Wickham, The Muslim Brotherhood: Evolution of an Islamist Movement, Princeton, NJ: Princeton University Press, 2013; Khalil Al-Anani, Inside the Muslim Brotherhood: Religion, Identity, and Politics, New York: Oxford University Press, 2016; Cathy Hinners, Muslim Brotherhood: The Threat in Our Backyard, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2016].

[11] He was regarded as an „honorary Aryan“ by Adolf Hitler.

[12] Handžar means the Scimitar – the curved Ottoman knife or sword, which was a historic symbol of Ottoman Bosnia-Herzegovina (attached only to the B-H Muslims).

[13] About his biography, see in [Džon K. Koks, „Ante Pavelić i ustaška država u Hrvatskoj“, Bernd J. Fišer (urednik), Balkanski diktatori: Diktatori i autoritarni vladari jugoistočne Evrope, Beograd: IPS, IP Prosveta, 2009, 229−272].

[14] In German, Handschar.

[15] See more in [Chris Bishop, Waffen-SS Divisions, 1939−1945, London: Amber Books, 2007; Jeffrey Herf, Nazi Propaganda for the Arab World, New Haven, CT: Yale University Press, 2009; Zvonimir Bernwald, Muslime in der Waffen-SS:  Erinnerungen an die Bosnische Division Handžar (1943−1945), Graz: Ares Verlag GmbH, 2012].

[16] He was half Slovene and half Croat, born in a Roman Catholic family in the village of Kumrovec in North-West Croatia just on the border with Slovenia [Перо Симић, Звонимир Деспот (уредници), Тито: Строго поверљиво. Архивски документи, Београд: Службени гласник, 2010, 39; Перо Симић, Тито феномен 20. века, Београд: Службени гласник, 2011; Jože Pirjevec, Tito i drugovi, I deo, Beograd: Laguna, 2013, 26−35].

[17] Tim Judah, The Serbs: History, Myth & the Destruction of Yugoslavia, New Haven−London: Yale University Press, 1997, 317.

[18] In the manifesto of the SDA, it includes typical Islamic values and Muslim measures such as the observance of the Muslim festivals and the reconstruction of mosques [Antoine Sfeir (ed.), The Columbia World Dictionary of Islamism, New York: Columbia University Press, 2007, 179]. 

[19] Alija Izetbegović was born in Bosanski Šamac, Bosnia-Herzegovina, on August 8th, 1925. As a young person, he took part in the political life of the Kingdom of Yugoslavia, serving as an early member of a militant Islamic movement in Yugoslavia. He was never a member of the CPY but was sentenced to prison by the Yugoslav communist regime for his activities based on nationalistic Islamic fundamentalism. When he was 20, he joined the Islamic nationalistic group under the name Young Muslims and soon was arrested for his militant Islamic activities. During WWII, he joined the SS Handžar Division of Bosnian Islamic militants. He was released from prison in 1949 and succeeded to graduate from university in 1956 as a lawyer, which became his official profession. However, new political problems arrived in his life when he wrote in 1970 an Islamic chauvinistic book under the title “The Islamic Declaration…”, in which Alija argued for the formation of a fundamentalist Islamic State and rejected any coexistence with other faiths based on equal rights. In 1980, Alija Izetbegović published his focal book, „Islam Between East and West“, in which he continued to claim the same arguments from the first one. Nevertheless, both books were cited in evidence when he was tried for seditious activity in 1983, when he was sentenced to 14 years in jail, but he was pardoned and released in 1988 just before the beginning of multiparty parliamentary democracy in Yugoslavia to establish in March 1990 the SDA, which represented itself as the political representative of the Muslims in B-H.          

[20] R. Craig Nation, War in the Balkans, 1991−2002, Carlisle, PA: Strategic Studies Institute, U.S. Army War College, 2003, 151.

[21] Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939−1945, Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, 1992, 100−101. The German barbaric bombardment of Belgrade on April 6th, 1941, was an „air-terrorism“ [Vasa Kazimirović, Nemački general u Zagrebu, Kragujevac−Beograd: Prizma−Centar film, 1996, 218].

[22] Jelena Guskova, Istorija jugoslovenske krize 1990−2000, I, Beograd: IGAM, 2003, 368−383.

[23] The B-H President Alija Izetbegović once remarked that for the Muslims (Bosniaks) “… choosing between Tudjman and Milosevic was like between having to choose between leukemia and brain tumor …” [Dr. Bisera Turkovic, Bosnia and Herzegovina in the Changing World Order, Sarajevo: Saraj Invest, 1996, 41].

[24] About this war, see in [Rodric Braithwaite, Afgantsy: The Russians in Afghanistan 1979−89, Oxford−New York: Oxford University Press, 2011].

[25] Linguistically, jihad as a term means “struggle”, “to endeavour” or “to strive”. Nevertheless, the derivative word jihad has different meanings, including the term “holy war”. From a pure religious viewpoint, the term jihad is interpreted in different ways, and many Islamic scholars argue that there is “greater jihad” and “lesser jihad”. Those scholars who follow Prophet Mohammed claim that jihad refers to an internal struggle of the believers. However, another group of scholars argues that jihad refers to the notion of holy war and an associated duty to establish an Islamic society. The third group of interpreters who embraced a militant type of Islam understood jihad as a tool to overthrow the existing order, but rather than attempting to revise it or establish a kind of parallel societal alternative. The ideologies of all militant Islamists propagate direct connections between jihad and violence [Robert Spencer, The History of Jihad from Muhammad to ISIS, New York−Nashville: Post Hill Press, 2018].  

[26] However, according to the American scholar Susan L. Woodward, the focal war aim was to build states from nations [Susan L. Woodward, Balkan Tragedy: Chaos and Dissolution After the Cold War, Washington, D. C.: The Brookings Institution, 1995, 223−272]. 

[27] One of the most propagandistic black and white pro-Muslim Bosnian literature on the B-H civil war is one written by the B-H ambassador to Hungary [Dr. Bisera Turkovic, Bosnia and Herzegovina in the Changing World Order, Sarajevo: Saraj Invest, 1996].  

[28] In 1996, about this case, it was noted in the US Congress, but the reaction of the Clinton administration to the Iranian involvement in the Balkan affairs was neutrality. 

[29] About the imperialistic ideas of the Ottoman Empire in modern Turkey, see in [Дарко Танасковић, Велики повратак Турске? Османлије у европском оделу, Београд: ЈП Службени гласник, 2015].

[30] About the activities of Islamic terrorists in B-H, see in [Манојло Миловановић, Исламски терористи у Босни и Херцеговини, Бања Лука, 2001]. About the Bosnian-Herzegovinian rebels against socialist Yugoslavia, see in [Радослав Гаћиновић, Насиље у Југославији, Београд: ЕВРО, 2002, 279−288].

[31] Alija Izetbegovic, The Islamic Declaration: A Program for the Islamization of Muslims and the Muslim Peoples, 1990. See as well as his [“Alija” Ali Izetbegovic, Islam Between East and West, American Trust Publications, 1993]. 

[32] The Ottoman province of the Sanjak of Novi Pazar was composed of territory in present-day South-West Serbia, North Montenegro, and Serbia’s province of Kosovo-Metochia. The administrative center of the sanjak was the town of Novi Pazar (in Serbian Novi Trg). In the Middle Ages, the region of Novi Pazar was known as Raška, with its center in Ras, which was even the first capital of the Serbian state. Ras is located very close to the present-day Novi Pazar. During several centuries of the Ottoman occupation, the Sanjak of Novi Pazar became included in the Ottoman bigger province, the Pashalik of Bosnia, until the 1878 Berlin Congress. From that time until 1913, the Sanjak of Novi Pazar was included in the Ottoman province of the Vilayet of Kosovo. The Berlin Congress authorized Austria-Hungary to occupy Bosnia-Herzegovina and to keep military garrisons in the district of Novi Pazar (for the purpose of separating Serbia from Montenegro), where they stayed until 1909. During the initial phase of the First Balkan War in 1912, Serbian and Montenegrin troops liberated the Sanjak of Novi Pazar, which became divided between Serbia (northern portion) and Montenegro (southern part) according to the 1913 London Treaty. During the following decades, many Bosniak and Albanian Muslims emigrated from the region of Novi Pazar to Turkey as they did not want to live in a predominantly Christian state. In Asia Minor, they established their colonies. The region was occupied by Austria-Hungary in WWI, while after the war became part of the new Yugoslav state. During WWII, the region of Novi Pazar became divided between Italians who included its biggest portion into their marionette Montenegro and the Germans who included its smaller part with the town of Novi Pazar into occupied Serbia. After the Italian capitulation in September 1943, the Germans occupied the whole Sanjak of Novi Pazar. In the post-1945 socialist Yugoslavia, Montenegro and Serbia once again divided this region according to the 1913 division line. See more in [Fred Bernard Singleton, A Short History of the Yugoslav Peoples, Cambridge: Cambridge University Press, 1985].   

[33] The most prominent such Islamic NGO was the Saudi Arabian Muwaffaq Foundations which had good relations with the Army of B-H.

[34] See more in [Derek Chollet, The Road to the Dayton Accords: A Study of American Statecraft, New York: Palgrave Macmillan, 2005].

[35] See more in [Elizabeth M. Cousens, Charles K. Cater, Toward Peace in Bosnia: Implementing the Dayton Accords, Boulder, CO: Lynne Rienner Publishers, 2001].

[36] The al-Qaeda (The Base) was led by Osama Bin Laden, who was responsible for 9/11 and other terrorist attacks on the US’s targets in several countries. He was born in a wealthy Saudi family in 1957 in Riyadh and studied in Jeddah, where he became influenced by a Palestinian radical, Dr Abdullah Azzam. During the Soviet military intervention in Afghanistan (1979−1989), Osama backed the Mujahedin resistance to the Soviet army, receiving financial and military support from the Reagan administration for his anti-Soviet activities. The al-Qaeda organization was formed by Osama in 1989, which turned out to be anti-American during the 1990−1991 (First) Gulf War. The deployment of the Western military in Saudi Arabia struck him as the very violation he was called upon to resist. During the Bosnian civil war, his representatives had talks with the members of the SDA and, according to some claims, even with Alija Izetbegović. Osama bin Laden was personally in Tirana (Albania) in the 1990s. In May 1996, he returned to Afghanistan, where he became one of the crucial financiers of the Taliban takeover of Kabul in September of the same year. The first big terrorist action done by al-Qaeda was on August 7^th, 1998, at the US Embassies in Tanzania and Kenya: vehicles with explosives destroyed both Embassies, killing hundreds of people. The American response was to bomb the training camps of al-Qaeda in Eastern Afghanistan, but Osama survived the attacks. Nevertheless, his focal attack was on September 11^th, 2001, when some 2000 Americans died. The direct outcome of 9/11 was the US-led military campaign Operation Enduring Freedom for the purpose of destroying both the Taliban regime and the al-Qaeda organization in Afghanistan. Concerning the first task, the operation was successful as Kabul fell to anti-Taliban forces on November 13^th, 2001, but failed with regard to the second one. Nevertheless, al-Qaeda and its associated networks are blamed for the terrorism in Bali, Madrid, London, and several other cities. According to the official US claims, Osama Bin Laden was killed in 2011 by special anti-terrorist forces of the US Army. However, some of his followers soon joined ISIS in the Middle East to fight for the universal Islamic caliphate – an idea which attracted many Balkan Islamists included those in Bosnia-Herzegovina and Kosovo-Metochia, regardless of the very fact that the tactic used by the ISIS is largely criticized by the al-Qaeda, who view the ISIS as illegitimate. See more in [Daniel Byman, Al Qaeda, The Islamic State, and the Global Jihadist Movement: What Everyone Needs to Know, Oxford−New York: Oxford University Press, 2015].        

[37] About terrorism as a global phenomenon, see in [Pierre H. Richard, Terrorisme: Quand tout peut devenir une cible, Montréal, Québec: Charron Éditeur inc., 2016]. 

[38] Islamic politics is a political-philosophical viewpoint that there is no separation between politics, state, society, and religion in Islamic communities. The proponents of such an attitude launched the idea that Islam is religion and state together. Therefore, Shari’a law is the only law acceptable. As a matter of fact, the colonial penetration of Western values of the Islamic countries in the Middle East from the 19^th century onward resulted in a conflict between Western secularism and the Islamic religious conceptions of politics for the very reason that both the legal system and education gradually became Westernized and, therefore, secularized. The Western colonialism of the Islamic peoples and lands led inevitably to an emerging new public sphere, which was in opposition to the traditional Islamic practices and values. Nevertheless, modern Islamists set about to reconstruct old Islamic political and social order calling on the first place for the implementation of Shari’a law and full respect of the five pillars of Islam. With the Islamic (Shia) revolution in Iran (Persia) in 1978−1979, the feature of Islamic politics became radicalized. All Islamists, in general, agree upon the idea that the prime function of the state is to create and maintain all necessary conditions for the full implementation of Shari’a law. It is quite clear that in this case, the state has to be founded on certain principles from the Qur’an and Sunna of the Prophet (justice, equality, consultation). There is a general consensus among the Islamists that the Shari’a law, as the ideal of social justice, is based on God’s Word in the Qur’an and the Sunna. They also claim that sovereignty belongs to God, and the ruler must be obeyed to keep order, peace, stability, and security. See more in [Khaled Hrob (ed.), Political Islam: Context versus Ideology, London: SOAS Middle East Institute, 2012].     

[39] The SDA was established, in fact, by the Islamic nationalistic organization, the Young Muslims.

[40] See more about this issue in [Bosnia and Herzegovina in the 1990s: A Short Documentary Movie by the SKY News at YouTube].

[41] See more in [Bosnia, Intelligence, and the Clinton Presidency: The Role of Intelligence and Political Leadership in Ending the Bosnian War, Little Rock, Arkansas: William J. Clinton Presidential Library, 2013].

[42] About Bosnia-Herzegovina as the cradle of modern jihadism, see the BBC News documentary movie from 2015 [https://youtu.be/M6QIopgwuIU].

[43] See more in [Laura Silber, Allan Little, Yugoslavia: Death of a Nation, New York: TV Books, 1996].

Źródło: https://www.globalresearch.ca/islamic-militarization-bosnian-herzegovinian-muslims/5931520

• 
  Islamska militaryzacja muzułmanów w Bośni i Hercegowinie
• 
  Nazistowskie narodziny nowego porządku świata
• 
  Ukryta historia Polski: Co stało się z zapomnianym królestwem Lechii?
• 
  Moskwa potępia austriackie plany budowy supermarketu na terenie byłego nazistowskiego obozu koncentracyjnego
• 
  Zniszczenie World Trade Center: Dlaczego oficjalna wersja wydarzeń z 11 września nie może być prawdziwa
• 
  Dwadzieścia sześć faktów o Państwie Islamskim (Al-Kaidzie, ISIS-ISIL-Daesh), o których rząd USA nie chce, abyś wiedział
• 
  Porozumienie z 1961 roku miało na celu całkowite wyeliminowanie wojen; Jednak kluczowe postacie zmarły, zanim udało się je wdrożyć
• 
  Historia: Adolf Hitler był finansowany przez Wall Street, Rezerwę Federalną Stanów Zjednoczonych oraz Bank Anglii