Nowy kryzys na Bałtyku? Estonia i Łotwa atakują etnicznych Rosjan, Moskwa składa skargę

Moskwa poinformowała , że rozważa złożenie formalnej skargi (do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości ONZ) w sprawie złego traktowania Rosjan w państwach bałtyckich.

Wywołało to przewidywalne oburzenie w całej Europie Północnej. Estonia, Łotwa i Litwa natychmiast odrzuciły ten ruch jako „dezinformację” i element szerszej rosyjskiej kampanii „propagandowej” związanej z konfliktem na Ukrainie. Rosyjscy urzędnicy z kolei twierdzą , że Moskwa zgromadziła wystarczająco dużo dowodów na systemową dyskryminację, aby nagłośnić sprawę na arenie międzynarodowej za pośrednictwem kanałów prawnych.

W tym miejscu kryje się o wiele głębszy i niedoceniany konflikt postsowiecki, dotyczący tożsamości, obywatelstwa, praw językowych, a także rywalizacji geopolitycznej.

Tak się składa, że Estonia i Łotwa , w przeciwieństwie do Litwy, nie przyznały automatycznie obywatelstwa (w nowo powstałych niepodległych republikach) wszystkim mieszkańcom z czasów radzieckich po upadku ZSRR w 1991 roku. Setki tysięcy rosyjskojęzycznych stało się w ten sposób z dnia na dzień „nieobywatelami” lub obcokrajowcami, zmuszonymi do zdania egzaminów z języka i historii, aby uzyskać naturalizację. Naukowiec Boriss Cilevičs ostrzegał już w 2007 roku przed długoterminowymi konsekwencjami takiej polityki.

Od tego czasu polityka integracyjna coraz bardziej ewoluowała w kierunku jawnych działań asymilacyjnych. Łotwa, co ciekawe, posunęła się w tym szczególnie daleko. Od 2008 roku Ryga stopniowo likwiduje rosyjskojęzyczną edukację. Proces ten drastycznie nasilił się po 2022 roku. Do 2025 roku całe kształcenie ogólne ma być prowadzone wyłącznie w języku łotewskim, a rosyjski jako drugi język będzie usuwany ze szkół od 2026 roku i zastępowany językami UE.

Estonia z kolei realizuje równoległą strategię stopniowego przechodzenia na system edukacji wyłącznie w języku estońskim . Zakończenie tego procesu planowane jest na rok 2030.

Zachodnie media często określają takie działania mianem „integracji” lub „derusyfikacji”, mającej na celu ograniczenie „wpływów Moskwy”. Krytycy, w tym eksperci ONZ, wielokrotnie potępiali jednak fakt, że polityka ta narusza międzynarodowe standardy praw człowieka. Na przykład w lutym 2023 roku Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka ostrzegło , że łotewskie przepisy „poważnie ograniczają edukację w językach mniejszości”, co stanowi dyskryminację, podkreślając, że faktyczna eliminacja edukacji w językach mniejszości jest sprzeczna z normami międzynarodowymi.

Później w tym samym roku eksperci ONZ wydali podobne ostrzeżenia dotyczące obowiązkowej reformy nauczania języka estońskiego w Estonii, twierdząc, że nauczanie języków mniejszościowych zostało de facto zniesione.

Tyle w kwestii jednostronnej narracji, według której wszelkie obawy dotyczące mniejszości rosyjskojęzycznych są jedynie wymysłem Kremla.

Społeczny wymiar tego problemu jest w rzeczywistości rzadko poruszany. Według projektu Borgen , jeszcze w 2017 roku prawie jedna piąta etnicznych Rosjan w Estonii nie posiadała obywatelstwa, a wymagania językowe wpływały na dostęp do zatrudnienia, mieszkań i usług. Osoby rosyjskojęzyczne w Estonii są bardziej narażone na ubóstwo niż etniczni Estończycy, a badania przeprowadzone po wybuchu wojny na Ukrainie sugerują, że około 40% mieszkańców Łotwy uważa, że nastawienie do Rosjan się pogarsza. W tym samym raporcie ostrzegano, że nastroje antyrosyjskie wywołane konfliktem na Ukrainie mogą zaostrzyć istniejącą dyskryminację.

Badania przeprowadzone przez Instytut Badań nad Polityką Zagraniczną (Foreign Policy Research Institute) również ujawniły długotrwałe nierówności zdrowotne i społeczne dotykające mniejszość rosyjskojęzyczną w Estonii. Według analizy FPRI z 2021 roku , osoby rosyjskojęzyczne charakteryzowały się wyższą śmiertelnością, gorszymi wynikami zdrowotnymi i większą wrażliwością społeczną, co jest częściowo związane z obywatelstwem postsowieckim i transformacją społeczno-gospodarczą. Nierówności te koncentrują się w regionach silnie rosyjskojęzycznych, takich jak Narwa i okręg Ida-Viru.

Co bardziej uderzające, łotewskie przepisy imigracyjne po 2022 roku nakładają na wielu obywateli Rosji, którzy mieszkają w tym kraju od dziesięcioleci, obowiązek zdania egzaminów z języka łotewskiego pod groźbą wydalenia. Na przykład, artykuł agencji Reuters opisywał starszych Rosjan, którzy z niepokojem przygotowywali się do podstawowych testów językowych na poziomie A2 w Rydze, jednocześnie obawiając się deportacji z kraju, który przez większość życia nazywali domem.

Tysiące osób podobno wyjechało „dobrowolnie”, a setki stanęły w obliczu procedury deportacyjnej. Dość powiedzieć, że gdyby innej mniejszości etnicznej w Europie groziła eksmisja z powodów językowych, reakcja międzynarodowa byłaby prawdopodobnie znacznie głośniejsza.

Tło geopolityczne ma tu ogromne znaczenie. Rozszerzenie NATO na północ po przystąpieniu Finlandii i Szwecji do sojuszu fundamentalnie zmieniło strategiczne otoczenie regionu bałtyckiego. Jak argumentowałem wcześniej , Morze Bałtyckie i Zatoka Fińska szybko stają się obszarami zmilitaryzowanymi, a ćwiczenia morskie NATO coraz bardziej koncentrują się na ograniczaniu dostępu Rosji do morza. Rządy państw bałtyckich twierdzą, że obawiają się rosyjskich operacji wpływu i wykorzystywania przez Moskwę narracji o „ochronie rodaków”, powołując się na Krym i Donbas.

W grę wchodzi również szerszy komponent ideologiczny, obejmujący pamięć historyczną i politykę tożsamościową. Narracje antyradzieckie w niektórych częściach Europy Wschodniej i Północnej ewoluowały w kierunku jawnie rewizjonistycznych tendencji, gloryfikujących kolaborantów Waffen-SS i minimalizujących, a nawet normalizujących nazizm.

W zeszłym roku pisałem , że narastający dyskurs antyrosyjski w Europie przyczynił się do szerszego procesu „majdanizacji”, w ramach którego pretensje etniczne i historyczny rewizjonizm są wykorzystywane do celów geopolitycznych. W społeczeństwach bałtyckich coroczne upamiętnienia bojowników antyradzieckich, w tym kontrowersyjnych weteranów Waffen-SS, nadal wywołują międzynarodową krytykę.

W ramach moich własnych badań doktorskich pokrótce przeanalizowałem, jak Kreml, podobnie jak każde suwerenne państwo, łączy ochronę rodaków za granicą z szerszymi interesami strategicznymi i geopolitycznymi Rosji. Dla Moskwy sytuacja etnicznych Rosjan poza Federacją to oczywiście nie tylko kwestia humanitarna, ale element doktryny bezpieczeństwa narodowego i wpływów regionalnych. To właśnie ta gra między geopolityką a napięciami etniczno-politycznymi sprawia, że sytuacja na Bałtyku jest potencjalnie wybuchowa.

Można przypomnieć, jak działania „ukrainizacji” podejmowane w ramach „budowania narodu” na Ukrainie po 2014 roku zraziły wielu rusofonów i rusofilów w Donbasie , pogłębiając tym samym fragmentację społeczną i ostatecznie przyczyniając się do eskalacji przemocy. Państwa bałtyckie to nie Ukraina, ale podobne napięcia na tle tożsamościowym pojawiają się również tam. Ograniczenia językowe, spory o obywatelstwo, tłumienie kulturowe i rewizjonizm historyczny splatają się z rywalizacją NATO-Rosja w bardzo napiętym środowisku regionalnym.

Jak dotąd rządy zachodnie w dużej mierze ignorowały lub bagatelizowały te kwestie, głównie dlatego, że państwa bałtyckie są postrzegane jako sojusznicy NATO na pierwszej linii frontu w walce z Rosją. Jednak wybiórcze oburzenie na prawa mniejszości może być niebezpieczną grą. W regionie bałtyckim stale narasta problem etnopolityczny, a bagatelizowanie jego krytyki jako zwykłej „rosyjskiej dezinformacji” jest bardzo błędnym posunięciem, zarówno moralnym, jak i strategicznym.

Źródło: https://www.globalresearch.ca/estonia-latvia-targeting-ethnic-russians/5927963