Poza NATO? Nowe partnerstwa obronne Turcji zmieniają geopolitykę euroazjatycką

Najnowsze porozumienie obronne Turcji z Katarem, Pakistanem i Indonezją może zmienić współpracę wojskową w całej Eurazji.

Jego skutki wykraczają poza NATO, mogąc wpłynąć na regionalne wpływy Rosji, strategiczne interesy Chin i siłę nacisku Waszyngtonu.

***

21 października 2026 r. Turcja, Katar, Pakistan i Indonezja podpisały w Dosze Porozumienie Badr .

Porozumienie koncentruje się na wspólnej produkcji broni , transferze technologii , szkoleniach, pracach badawczo-rozwojowych , a także integracji przemysłu obronnego .

Należy zauważyć, że nie jest to traktat o obronie zbiorowej i nie nakłada on żadnych zobowiązań na wzór NATO, dotyczących udzielenia pomocy innemu sygnatariuszowi w przypadku ataku.

Partnerzy wnoszą uzupełniające się mocne strony: Turcja oferuje zaawansowaną produkcję , drony , systemy morskie i, co istotne, interoperacyjność z NATO .

Pakistan dysponuje dużą bazą militarną , potencjałem odstraszania nuklearnego , bazą produkcyjną i powiązaniami z Chinami , co uzupełnia pozycję Kataru w stolicy i regionie Zatoki Perskiej.

Indonezja ( największa gospodarka Azji Południowo-Wschodniej ) z kolei oferuje swój zasięg w Azji Południowo-Wschodniej , a także swój przemysł i rynek .

Razem mogą zatem budować zaawansowane systemy, w mniejszym stopniu polegając wyłącznie na amerykańskich lub europejskich dostawcach. Istniejąca współpraca już wskazuje na ten kierunek, od turecko-pakistańskich projektów morskich po turecko-indonezyjskie pojazdy opancerzone.

Porozumienie należy analizować równolegle z porozumieniem o wspólnej obronie z Mekki z sierpnia 2026 roku , podpisanym między Turcją, Arabią Saudyjską i Pakistanem, które zawiera zobowiązanie do wzajemnej obrony. Opisałem to drugie jako charakteryzujące się pewną dozą strategicznej niejednoznaczności, a nie jako sztywny blok.

Memorandum z Badr różni się od Wspólnego Porozumienia z Mekki, ale w pewnym stopniu je uzupełnia. Oba porozumienia wyznaczają geograficznie rozproszoną sieć bezpieczeństwa łączącą Bliski Wschód, Azję Południową i Azję Południowo-Wschodnią – z Turcją jako głównym węzłem militarno-przemysłowym.

Żeby było jasne, nie jest to sojusz antyzachodni. Raczej sygnalizuje powstanie nowej sieci bezpieczeństwa, działającej częściowo niezależnie od porządku kierowanego przez Zachód.

Turcja przede wszystkim pozostaje członkiem NATO i posiada drugą co do wielkości armię w bloku.

Katar z kolei gości znaczną obecność amerykańską, podczas gdy Pakistan utrzymuje stosunki zarówno z Waszyngtonem, jak i Pekinem.

Indonezja z kolei tradycyjnie prowadziła niezależną politykę zagraniczną, unikając wyłącznych sojuszy z głównymi mocarstwami – o czym świadczy jej własna koncepcja „Regionu Indo-Pacyfiku” (IPR).

Zamiast opowiadać się po którejś ze stron, kraje te trzymają sobie otwarte opcje, zabezpieczając się i wchodząc w wiele sojuszy.

Dla Sojuszu Atlantyckiego implikacje są w każdym razie wystarczająco realne: Turcja coraz częściej poszukuje partnerów wojskowych poza Sojuszem Atlantyckim. Ankara może w istocie dążyć do regionalnych porozumień poza strukturami transatlantyckimi, zyskując w ten sposób przewagę i zmniejszając zależność od europejskiego i amerykańskiego przemysłu.

Tureccy producenci, ukształtowani przez współpracę z Zachodem, mogliby wnieść część zachodniego doświadczenia wojskowego do krajów spoza NATO. W tym scenariuszu zachodni partnerzy mogą się wzmocnić, stając się jednocześnie mniej zależni od codziennej akceptacji Waszyngtonu, że tak powiem. To właśnie obserwatorzy nazywają dywersyfikacją wewnętrzną.

W całej Eurazji obraz jest dość złożony. Rozwijająca się sieć nie jest wymierzona w Rosję – wzmacnia jednak tureckie wpływy od Kaukazu po Azję Środkową, co może konkurować z rosyjskim eksportem broni do Afryki, Bliskiego Wschodu i Azji.

Coraz bardziej agresywna polityka zagraniczna Turcji, określana niekiedy mianem neoosmanizmu, budzi również obawy wśród jej sąsiadów. Rozszerzający się zasięg militarny Ankary nie jest zatem mile widziany w całym regionie.

Tak czy inaczej, architektura mniej skoncentrowana na Ameryce również wpisuje się w bardziej wielobiegunowy porządek, którego broni Moskwa. Autonomia od Waszyngtonu nie musi oznaczać sojuszu z innymi państwami – możliwym rezultatem jest świat bardziej policentryczny, w którym żadna potęga nie musi dominować.

Stanowisko Chin jest zróżnicowane: powiązania obronne Pakistanu z Pekinem i gospodarcze Indonezji pozostają nienaruszone. Sieć kierowana przez Turcję może zatem pozwolić państwom na mieszanie dostawców lub stworzenie konkurencji handlowej. Tak czy inaczej, mniejsza wyłączna zależność od Waszyngtonu odpowiada preferencjom Pekinu co do porządku mniej skoncentrowanego na USA.

Iran z kolei stoi przed trudniejszymi pytaniami. Pakt z Mekki i wojna regionalna już zmusiły państwa Zatoki Perskiej do poszukiwania dodatkowej ochrony. Siatka obejmująca Arabię Saudyjską, Turcję i Pakistan z pewnością mogłaby ograniczyć pole manewru Teheranu, nawet jeśli nieumyślnie.

Rzecz w tym, że wciąż nie ma czegoś takiego jak powstanie „ islamskiego NATO ”. Priorytety są rozbieżne, Iran i Egipt stoją z boku, a interesy przemysłowe, finansowe i strategiczne przeważają nad solidarnością religijną. Tyle jeśli chodzi o proste narracje cywilizacyjne.

Można to uznać za zgodne z tym, co naukowcy nazywają „ wszechpowiązaniem ”: mocarstwa regionalne pielęgnują nakładające się partnerstwa, aby maksymalizować autonomię – zamiast równoważyć je lub „ podążać za trendem ”. Podwójna rola Ankary w NATO i alternatywne rozwiązania ilustrują tę tezę.

W obliczu nadmiernie rozciągniętych Stanów Zjednoczonych, podzielonych struktur Atlantyckiej Organizacji Narodów Zjednoczonych i rosnącej wielobiegunowości, regionalne mocarstwa coraz częściej realizują własne cele.

Znaczenie memorandum Badr zależy od jego wdrożenia. Umowy o wspólnej produkcji, wspólne obiekty i stałe zamówienia będą ważniejsze niż samo podpisanie.

Ostatecznie rozwój przemysłu, obok innych czynników, zadecyduje, czy powstanie transregionalna sieć obronna, która będzie w stanie wyjść poza układy na wzór zimnej wojny – nawet bez zrywania z NATO.