Wysoki poziom żelaza zagraża zdrowiu kości i zwiększa ryzyko złamań

– Wysoki poziom żelaza, a zwłaszcza stężenie ferrytyny w surowicy powyżej 1000 µg/l, znacznie zwiększa ryzyko złamań, przy czym najczęściej występują złamania kręgów. Kontrolowanie poziomu żelaza ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia tego ryzyka

– Zarówno nadmiar, jak i niedobór żelaza osłabiają kości. Nadmiar żelaza pobudza aktywność osteoklastów, prowadząc do resorpcji kości, natomiast niedobór żelaza upośledza funkcjonowanie osteoblastów, zakłócając proces tworzenia kości

– Podwyższony poziom żelaza niekorzystnie wpływa na mikroarchitekturę kości, osłabiając ich wytrzymałość i zwiększając podatność na złamania.

– Nadmiar żelaza prowadzi do wytwarzania reaktywnych form tlenu, powodując stres oksydacyjny, który uszkadza komórki kostne i zaburza ich funkcjonowanie, dodatkowo osłabiając kości.

– Jeśli poziom ferrytyny jest wysoki, należy ustalić regularny harmonogram oddawania krwi, od dwóch do czterech razy w roku, aby skutecznie usunąć nadmiar żelaza z organizmu.

Przeciążenie żelazem, często w skrócie IO, stanowi istotny czynnik ryzyka złamań. Konwencjonalne metody leczenia IO, takie jak flebotomia i terapia chelatująca żelazo, mają na celu zmniejszenie poziomu żelaza, ale wiążą się z własnym zestawem wyzwań. Na przykład flebotomia polega na regularnym pobieraniu krwi, co jest niewygodne i niewygodne dla pacjentów. Terapia chelatująca żelazo, choć skuteczna, prowadzi do działań niepożądanych, takich jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe i problemy z nerkami.

Podstawowe przyczyny IO są różnorodne i złożone. Dziedziczna hemochromatoza (HH) to choroba genetyczna prowadząca do nadmiernego wchłaniania żelaza z diety. Inne schorzenia, takie jak talasemia i niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, również powodują przeciążenie żelazem z powodu częstych transfuzji krwi.

Przewlekłe choroby wątroby, w tym wirusowe zapalenie wątroby typu C i niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, również przyczyniają się do podwyższonego poziomu żelaza. Ponadto u kobiet po menopauzie mogą wystąpić zwiększone zapasy żelaza z powodu zmian hormonalnych. Te podstawowe przyczyny zakłócają regulację żelaza w organizmie, prowadząc do IO.

W przypadku HH mutacje w genie HFE powodują, że organizm wchłania więcej żelaza, niż jest to potrzebne, co powoduje jego gromadzenie się w narządach takich jak wątroba i serce. W przypadku talasemii i niedokrwistości sierpowatokrwinkowej powtarzane transfuzje krwi powodują nadmiar żelaza, którego organizm nie jest w stanie wydajnie wydalić. Przewlekłe choroby wątroby upośledzają zdolność wątroby do wytwarzania hepcydyny, hormonu regulującego równowagę żelaza, co dodatkowo nasila gromadzenie się żelaza.

Diagnozowanie IO jest trudne ze względu na zmienność objawów i nakładanie się na inne schorzenia. Wiele osób z IO pozostaje niezdiagnozowanych do czasu wystąpienia znacznego uszkodzenia narządów.

Przeciążenie żelazem znacznie zwiększa ryzyko złamań

W populacyjnym dopasowanym badaniu kohortowym zbadano związek między zaburzeniami związanymi z przeciążeniem żelazem a ryzykiem złamań kości, mając na celu ustalenie, czy podwyższony poziom żelaza znacząco zwiększa prawdopodobieństwo złamań wśród dotkniętych osób.1

Badaniem objęto 20 264 pacjentów, u których zdiagnozowano przeciążenie żelazem i 192 956 dopasowanych uczestników kontrolnych. Populację stanowiły osoby dorosłe powyżej 18 roku życia, średnia wieku wynosiła 57 lat, a około 40% stanowiły kobiety. Wyniki wykazały 55% wzrost ryzyka złamań u pacjentów z nadmiarem żelaza, przy czym najwyższe ryzyko zaobserwowano w przypadku złamań kręgów.2

W szczególności u pacjentów ze stężeniem ferrytyny w surowicy przekraczającym 1000 μg/l, markerem wskazującym na wysoki poziom żelaza we krwi, ryzyko jakichkolwiek złamań było o 91% zwiększone, a ryzyko złamań kręgów 2,5-krotnie zwiększone.3 Warto zauważyć, że badanie nie wykazało podwyższonego ryzyka złamań wśród pacjentów bez wysokiego stężenia ferrytyny w surowicy. Ponadto ryzyko było spójne zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, co wskazuje, że przeciążenie żelazem wpływa podobnie na ryzyko złamań niezależnie od płci.4

Jednym z kluczowych zidentyfikowanych mechanizmów biologicznych jest to, że przeciążenie żelazem niekorzystnie wpływa zarówno na ilość kości, jak i na mikroarchitekturę — maleńkie struktury tworzące kość. Pogorszenie to pogarsza wytrzymałość kości, zwiększając prawdopodobieństwo złamań.5 Badanie podkreśla znaczenie monitorowania poziomu ferrytyny w surowicy jako wskaźnika ryzyka złamań, szczególnie u osób z laboratoryjnie potwierdzonym przeciążeniem żelazem.6

Co więcej, badania wykazały, że dziedziczna hemochromatoza, talasemia major i niedokrwistość sierpowatokrwinkowa w znacznym stopniu przyczyniają się do gromadzenia żelaza w organizmie. Te dziedziczne zaburzenia krwi zakłócają regulację żelaza, prowadząc do nadmiernego magazynowania żelaza i późniejszych problemów zdrowotnych kości.7

W rzeczywistości zmniejszoną gęstość mineralną kości zaobserwowano u ponad 70% dorosłych chorych na niedokrwistość sierpowatokrwinkową i ponad 60% dorosłych pacjentów z talasemią8. Skuteczne zajęcie się przeciążeniem żelazem pomaga zatem zachować integralność kości i zmniejszyć częstość występowania złamań w tej bezbronnej populacji.

Podwójny wpływ żelaza na zdrowie kości

W przeglądzie opublikowanym w czasopiśmie Pharmaceuticals zbadano dalej, w jaki sposób różne poziomy żelaza w organizmie wpływają na zdrowie kości, szczególnie koncentrując się na roli osteoklastów i osteoblastów — komórek odpowiedzialnych odpowiednio za rozkład i budowanie kości.

Naukowcy chcieli zrozumieć, czy zbyt duża lub zbyt mała ilość żelaza może zaburzyć równowagę między tymi dwoma typami komórek, co ostatecznie wpłynie na wytrzymałość kości i zwiększy ryzyko złamań.9 W przeglądzie przebadano osoby z różnymi schorzeniami związanymi z żelazem, w tym dziedziczną hemochromatozą, talasemią i niedokrwistością sierpowatokrwinkową.

U znacznego odsetka pacjentów z zaburzeniami związanymi z przeciążeniem żelazem stwierdzono zmniejszenie masy kostnej i zwiększone prawdopodobieństwo złamań kości.10 Jednakże wyniki wykazały, że zarówno wysoki, jak i niski poziom żelaza negatywnie wpływają na gęstość mineralną kości, prowadząc do takich schorzeń, jak osteoporoza i osteopenia.

Badania te, zagłębiając się w szczegóły, wykazały, że nadmiar żelaza wspomaga aktywność osteoklastów, komórek, które resorbują lub rozkładają tkankę kostną. Ta zwiększona aktywność osteoklastów przyspiesza utratę masy kostnej, osłabiając strukturę szkieletu i czyniąc kości bardziej podatnymi na złamania.

Z drugiej strony niewystarczający poziom żelaza zakłóca również zdrowie kości, upośledzając funkcję osteoblastów, komórek odpowiedzialnych za tworzenie kości. To podwójne zaburzenie jeszcze bardziej zwiększa ryzyko rozwoju osteoporozy i innych problemów związanych z kośćmi.11 Badanie wykazało również, że podwyższony poziom żelaza prowadzi do wytwarzania reaktywnych form tlenu (ROS), które są chemicznie reaktywnymi cząsteczkami zawierającymi tlen.

ROS przyczyniają się do stresu oksydacyjnego, uszkadzając komórki kostne i upośledzając ich zdolność do prawidłowego funkcjonowania. Ten stres oksydacyjny nie tylko utrudnia tworzenie nowej kości przez osteoblasty, ale także sprzyja rozkładowi istniejącej kości przez osteoklasty, tworząc błędne koło degradacji kości.12

Z biologicznego punktu widzenia mechanizmy, poprzez które żelazo wpływa na zdrowie kości, są skomplikowane. Nadmiar żelaza zakłóca różnicowanie i aktywność osteoblastów poprzez regulację w dół kluczowych genów, takich jak Runx2, które są niezbędne do tworzenia kości. Ponadto wysoki poziom żelaza wzmacnia osteoklastogenezę — tworzenie większej liczby osteoklastów — poprzez szlaki obejmujące sygnalizację ROS i NF-kB.

Procesy te łącznie prowadzą do zwiększonej resorpcji kości i zmniejszonego tworzenia kości, podważając integralność i wytrzymałość kości.13

Podsumowując, utrzymanie zrównoważonego poziomu żelaza jest konieczne dla zdrowia kości. Zarówno nadmiar żelaza, jak i jego niedobór zaburzają delikatną równowagę między resorpcją i tworzeniem kości, co prowadzi do osłabienia kości i większego ryzyka złamań. Zrozumienie tych mechanizmów podkreśla znaczenie monitorowania i zarządzania poziomem żelaza w celu zachowania wytrzymałości kości i zapobiegania osteoporozie.14

Proste kroki, aby zmniejszyć przeciążenie żelazem i chronić kości

Nadmiar żelaza niszczy zdrowie kości, zaburzając delikatną równowagę między tworzeniem się i rozpadem kości. Dobra wiadomość? Masz możliwość rozwiązania tego problemu poprzez wprowadzenie prostych zmian w stylu życia, które naprawdę wpłyną na ochronę Twojego układu kostnego. Oto cztery skuteczne sposoby na kontrolowanie poziomu żelaza:

1. Regularnie badaj poziom żelaza — Możesz sprawdzić poziom żelaza za pomocą prostego badania krwi zwanego testem ferrytyny w surowicy. Uważam, że jest to jeden z najważniejszych testów, który każdy powinien był regularnie wykonywać w ramach profilaktycznego, proaktywnego badania stanu zdrowia.

Chcesz, aby poziom ferrytyny wynosił poniżej 100 ng/ml, jednak idealny zakres to 20 do 40 ng/ml. Poniżej 20 ng/ml jest wskaźnikiem niedoboru żelaza. Oprócz testu ferrytyny w surowicy, test gamma-glutamylotranspeptydazy (GGT) jest kolejnym markerem przesiewowym nadmiaru wolnego żelaza i doskonałym wskaźnikiem ryzyka nagłej śmierci sercowej, insulinooporności i chorób kardiometabolicznych.

2. Oddawaj krew, aby zmniejszyć nadmiar żelaza — Twój organizm ma ograniczoną zdolność wydalania żelaza, dzięki czemu może ono łatwo gromadzić się w narządach takich jak wątroba, serce i trzustka. Jest to niebezpieczne, ponieważ żelazo jest silnym utleniaczem, który uszkadza tkanki i przyczynia się do różnych problemów zdrowotnych, w tym raka.

Jeśli poziom ferrytyny jest wysoki, ustal regularny harmonogram oddawania krwi dwa do czterech razy w roku. To naturalne podejście skutecznie usuwa nadmiar żelaza z organizmu, ponieważ utrata krwi pozostaje jedynym sposobem, w jaki organizm eliminuje żelazo. Twój wkład pomaga innym, chroniąc jednocześnie zdrowie kości.

Można również oddawać krew w mniejszych ilościach raz w miesiącu, zgodnie z poniższym harmonogramem. Jeśli cierpisz na zastoinową niewydolność serca lub ciężką postać POChP, powinieneś skonsultować się w tej sprawie z lekarzem, ale w pozostałych przypadkach jest to zalecenie odpowiednie dla większości osób. Jeśli z jakiegoś powodu punkt krwiodawstwa nie może pobrać Twojej krwi, możesz poprosić o receptę na flebotomię terapeutyczną.

Mężczyźni	Kobiety po menopauzie	Kobiety przed menopauzą
150 ml	100 ml	50 ml

3. Zwracaj uwagę na swoją dietę — unikaj gotowania w żelaznych garnkach i patelniach, ogranicz spożycie alkoholu, który zwiększa wchłanianie żelaza, oraz zachowaj ostrożność w przypadku przetworzonej żywności wzbogaconej żelazem. Jeśli pijesz wodę ze studni, zainstaluj filtr do usuwania żelaza lub filtr z odwróconą osmozą, aby ograniczyć narażenie na żelazo.

4. Zoptymalizuj spożycie wapnia i miedzi — Odpowiednie spożycie wapnia naturalnie zmniejsza nadmiar żelaza. Skoncentruj się na pozyskiwaniu wapnia z pełnowartościowych źródeł żywności, a nie suplementów. Gdy poziom wapnia jest niski, organizm uwalnia więcej parathormonu (PTH), który nie tylko rozpuszcza kości, ale także zwiększa magazynowanie żelaza. Przerwanie tego cyklu poprzez odpowiednie odżywianie wapniem pomaga chronić zarówno kości, jak i ogólny stan zdrowia.

Żelazo i miedź są również w dużym stopniu od siebie zależne i należy je rozpatrywać łącznie. Nadmiar żelaza i niedobór miedzi to niebezpieczne połączenie. Większość ludzi ma niedobór miedzi i potrzebuje jej więcej, aby ich metabolizm żelaza mógł prawidłowo funkcjonować.

W zależności od poziomu miedzi może być konieczne przyjmowanie do 3 miligramów (mg) do 4 mg bisglicynianu miedzi dziennie lub spożywanie pokarmów bogatych w miedź, takich jak pyłek pszczeli, wątroba wołowa karmiona trawą i wiśnia acerola.

Wiśnia Acerola jest bardzo bogata w witaminę C, która zawiera bogaty w miedź enzym tyrozynazę. Ważny jest również retinol, który sprawia, że miedź jest biodostępna. Występuje w wątrobie wołowej i narządach wołowych, więc jeśli go zjesz, możesz nie potrzebować żadnego suplementu.