Środki konserwujące w żywności wysoko przetworzonej powiązane są ze wzrostem zachorowalności na nowotwory i cukrzycę

– Zanim pojawiły się lodówki, ludzie konserwowali żywność poprzez suszenie, fermentację, peklowanie i marynowanie. Metody te pozwalały przedłużyć okres przydatności żywności bez stosowania syntetycznych substancji chemicznych

– Industrializacja spowodowała upowszechnienie stosowania chemicznych konserwantów, takich jak azotyny, siarczyny i benzoesan sodu, umożliwiając masową dystrybucję, a jednocześnie radykalnie zwiększając ilość syntetycznych dodatków we współczesnych produktach spożywczych

– Amerykańskie przepisy dotyczące żywności dopuszczają setki dodatków, które są zakazane w Europie, a luki prawne pozwalają producentom na pomijanie niektórych składników na etykietach, ograniczając świadomość konsumentów i możliwość dokonywania świadomych wyborów

– Badania wskazują na związek między wyższym spożyciem konserwantów a zwiększoną częstością występowania nowotworów i cukrzycy typu 2, wykazując ryzyko zależne od dawki, niezależne od kalorii, masy ciała czy ogólnej jakości diety

– Mechanizmy biologiczne obejmują uszkodzenia DNA, stany zapalne, zaburzenia mikrobiomu, zakłócenia hormonalne oraz insulinooporność, co pozwala postrzegać konserwanty jako kumulujące się czynniki ryzyka, a nie jedynie składniki przedłużające okres przydatności do spożycia

Dawno temu, zanim wynaleziono chłodnictwo, pierwotni ludzie konserwowali swoje jedzenie na różne sposoby. Jedną z najczęstszych metod jest suszenie mięsa, owoców i warzyw na słońcu. Stosowano także marynowanie, peklowanie i fermentację, w zależności od praktyk danej kultury. Celem było jednak zapobieganie psuciu się ich zapasów jedzenia, aby nie musieli ich od razu spożywać.¹

Wraz z rozwojem industrializacji i rosnącą potrzebą natychmiastowego dostępu do żywności, firmy zaczęły eksperymentować z chemikaliami, aby wydłużyć okres przydatności swoich produktów. Przykładami są azotyny, benzoean sodu i siarczyny.^Z czasem do żywności dodawano więcej konserwantów, co wydłuża okres przydatności przetworzonych produktów, aby mogły być wysyłane do konsumentów na całym świecie.

Jednak to stopniowe rozszerzanie się dodatków chemicznych ma dalekosiężne konsekwencje. Obecnie w amerykańskiej żywności jest co najmniej 950 substancji, które są faktycznie zakazane w Europie ze względu na ich możliwe skutki zdrowotne, informuje CBS News. A najgorsze jest to, że te składniki nie muszą być wymienione na etykietach produktów.³

Wraz ze wzrostem świadomości wpływu ultraprzetworzonej żywności na zdrowie człowieka, rośnie także kontrola składników używanych do ich produkcji. Badania powiązały je ze wzrostem wskaźników chorób przewlekłych,4 a nowe badanie zauważyło, że właśnie konserwanty, których Big Food używa do wydłużenia okresu przydatności swoich produktów, powodują raka.⁵

Wyższe spożycie konserwantów wiąże się z wyższym wskaźnikiem nowotworów

Badanie opublikowane w The BMJ analizowało, jak codzienna ekspozycja na konserwanty żywnościowe wpływa na ryzyko raka. Naukowcy przeanalizowali długoterminowe dane żywieniowe z francuskiej kohorty NutriNet-Santé, dużego prospektywnego badania mającego na celu śledzenie ludzi w czasie i obserwowanie, jak dieta wiąże się z rozwojem choroby.⁶

Zespół skupił się na dodatkach konserwujących jako kategorii, a następnie podzielił je na konkretne grupy chemiczne i pojedyncze związki. Powód, dla którego podążał za tym podejściem, był prosty: żadne badanie nie skupiało się całkowicie na konserwantach jako przyczynie chorób, mimo ich powszechności w zaopatrzeniu w żywność.

• Kluczowe wyniki badania — Uczestnicy pochodzili z ogólnej populacji dorosłych, w tym zarówno mężczyzn, jak i kobiet o zróżnicowanych wzorcach żywieniowych i o zróżnicowanym doświadczeniu zdrowotnym. W okresie obserwacji, który średnio trwał 7,57 roku, naukowcy odnotowali nowe diagnozy nowotworów i porównywali je z poziomami przyjmowanych konserwantów.

Wyniki były jasne — osoby spożywające więcej konserwantów miały wyższe wskaźniki ogólnego raka raka i raka piersi. To powiązanie pozostało po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, masa ciała, aktywność fizyczna, palenie, spożycie alkoholu oraz ogólna jakość diety.

• Badanie podzieliło konserwanty na kategorie antyoksydacyjne i nieantyoksydacyjne — konserwanty bez antyoksydantów wykazały najwyraźniejszy sygnał. Wyższe spożycie w tej grupie wykazano wyższe ogólne ryzyko nowotworów oraz wyższe ryzyko raka piersi. W tej kategorii wyróżniały się sorbiany i siarczyny.

Sorbian potasu, związek powszechnie stosowany do zapobiegania rozwojowi pleśni w żywności pakowanej, oraz metabisulfit potasu, często stosowany w przetworzonej żywności i napojach, wykazywały pozytywne powiązania z zachorowaniem na raka.

• Związek między azotynem sodu a rakiem prostaty — Azotyn sodu często występuje w przetworzonych mięsach, aby zachować kolor i zapobiegać rozwojowi bakterii. Mężczyźni z wyższym spożyciem wykazywali wyższą częstość występowania raka prostaty w porównaniu do tych z niższym narażeniem na raka.

• Wyniki miały wzorzec dawka-odpowiedź — wraz ze wzrostem spożycia konserwantów wzrastało ryzyko nowotworów. W praktyce oznacza to, że każda pakowana przekąska, wszystkie wędliny z delikatesów, każde trwałe jedzenie konserwantów dodaje kolejną cegłę do ściany kumulującego się ryzyka.

• Artykuł porównywał także efekty konserwantów z szerszymi wzorcami żywieniowymi — konserwanty często występują w ultraprzetworzonej żywności, jednak autorzy dostosowali się do ogólnego spożycia ultraprzetworzonej żywności. Nawet po tym przyjmowanie konserwantów zachowało związek z wynikami leczenia nowotworów. To porównanie mówi ci, że same konserwanty zasługują na bliższe badania, nie tylko w ogólnej kategorii przetworzonej żywności.

Badanie analizowało także mechanizmy wyjaśniające te powiązania. Jednym z aspektów jest chemia nitroza. Azotyny i azotany przekształcają się w organizmie w związki azoto, które są rakotwórcze.⁷

• Innym mechanizmem jest stres oksydacyjny i stan zapalny — Stres oksydacyjny odnosi się do zaburzenia równowagi między szkodliwymi cząsteczkami a zdolnością organizmu do ich neutralizacji. Biorąc to pod uwagę, artykuł przytoczył dowody eksperymentalne pokazujące, że niektóre konserwanty wywołują sygnalizację zapalną i uszkodzenia oksydacyjne w komórkach. Przewlekły stan zapalny tworzy środowisko, w którym uszkodzone komórki przetrwają i się mnożą, co jest znanym czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju nowotworów.

• Pojawiły się również obawy dotyczące zakłóceń mikrobiomu — konserwanty często pełnią funkcje antydrobnoustrojowe z założenia. W jelicie to działanie przeciwdrobnoustrojowe zmienia populacje bakterii i osłabia barierę jelitową. Gdy mikrobiom jelitowy traci integralność, toksyny bakteryjne łatwiej przenikają do krwiobiegu, powodując stany stanowe ogólnoustrojowe.

• Implikacja wyników — Autorzy przyznali, że ich badania obserwacyjne nie dowodzą bezpośredniej przyczynowości. Podkreślili jednak, że spójność między kategoriami addytywnymi, relacje dawka-odpowiedź oraz zgodność z danymi toksykologicznymi wzmacniają zaufanie do wyników. Mimo to wyniki wymagają podjęcia działań nawet bez absolutnych dowodów, ponieważ ekspozycja jest tak powszechna, a wyniki chorób mają wysoką stawkę dla społeczeństwa.

Konserwanty odpowiadają wzrostowi ryzyka cukrzycy

Jeśli konserwanty zwiększają ryzyko raka, jakie inne choroby przewlekłe mogą one napędzać? Badanie towarzyszące tego samego zespołu, obecnie opublikowane w Nature Communications, analizowało zdrowie metaboliczne i zauważyło podobne wzorce. Wykorzystując ten sam zestaw danych z francuskiej kohorty NutriNet-Santé, badacze śledzili uczestników w czasie, śledzili szczegółowe zapisy żywieniowe i identyfikowali nowe przypadki cukrzycy typu 2 w miarę ich pojawiania się.⁸

Celem było wyizolowanie ekspozycji na konserwanty i sprawdzenie, czy przewiduje ryzyko cukrzycy poza znanymi czynnikami, takimi jak masa ciała, aktywność fizyczna czy ogólna jakość diety. Wśród badanych uczestniczyli dorośli przedstawiciele ogólnej społeczności, z których wielu przystąpiło do badania bez zdiagnozowanej choroby metabolicznej. W okresie obserwacji, który średnio trwał 8,05 roku, wyższe spożycie konserwantów konsekwentnie pokrywało się z wyższą częstością występowania cukrzycy typu 2.

• Wpływ całkowitej ekspozycji na konserwanty — Ponownie, wraz ze wzrostem całkowitej dawki, częstość cukrzycy rosła w parze. Gdy autorzy badali podgrupy konserwantów, ponownie najsilniejsze powiązanie wykazały konserwanty nieantyoksydacyjne.

W tej kategorii wyróżniały się sorbiany, szczególnie sorbian potasu. Osoby z wyższym spożyciem tego dodatku doświadczyły wyższego wskaźnika cukrzycy typu 2 w porównaniu z tymi, które spożywały mniej. Sorbian potasu występuje w szerokim zakresie produktów pakowanych reklamowanych jako stabilne, co sprawia, że ekspozycja jest łatwa do przeoczenia w codziennym życiu.

• Ryzyko wzrasta z czasem — Przypadki cukrzycy kumulowały się stopniowo przez lata obserwacji, co odpowiada długotrwałej ekspozycji, a nie krótkoterminowym zmianom diety. Dane sugerują, że regularne przyjmowanie konserwantów działa jako przewlekły czynnik stresowy, a nie ostry wyzwalacz.

• Różnice między grupami uczestników — Skojarzenia z cukrzycą były silniejsze u osób stosujących zrównoważoną dietę. To podważa założenie, że zdrowi jedzący pozostają bezpieczni, jeśli nadal polegają na pakowanych produktach z dodatkami. Nawet gdy reszta diety wyglądała korzystnie, ekspozycja na konserwanty wiązała się z częstością występowania cukrzycy.

• Mechanistyczne wyjaśnienie wyników — Autorzy omówili kilka szlaków biologicznych popartych dowodami eksperymentalnymi. Jedna z tych ścieżek obejmuje zaburzenia mikrobioty jelitowej. Konserwanty z założenia hamują wzrost bakterii. W jelicie to zaburza równowagę drobnoustrojów, osłabia barierę jelitową i zwiększa stany zapalne układowe. Przewlekły, niski stan zapalny zakłóca sygnalizację insuliny, co oznacza, że komórki przestają skutecznie reagować na komunikat insuliny o wchłanianiu glukozy.

Innym mechanizmem jest stres oksydacyjny i sygnalizacja metaboliczna. Dane eksperymentalne cytowane w artykule pokazują, że niektóre konserwanty zwiększają liczbę markerów oksydacyjnych i upośledzają przetwarzanie glukozy w tkankach. Z czasem zakłóca to kontrolę cukru przez mięśnie i wątrobę, tworząc podstawy do powstania insulinooporności.

• Konsekwencje niekontrolowanej konsumpcji — Cukrzyca typu 2 zwiększa ryzyko chorób serca, niewydolności nerek, utraty wzroku oraz uszkodzenia nerwów.⁹ Ponieważ diagnoza często pojawia się późno, zapobieganie opiera się na wczesnym wykrywaniu podatnych na zmianę ekspozycji. Konserwanty stanowią jedną z takich ekspozycji, ponieważ pojawiają się w wielu produktach spożywczych i pozostają niewidoczne, jeśli nie przeczytasz etykiet uważnie.

Wskazując konserwanty jako odrębny czynnik, badanie to pokazuje zmianę w sposobie myślenia o postępie cukrzycy. Mówiąc wprost, ryzyko nie zależy wyłącznie od spożycia rafinowanego cukru czy przyrostu masy ciała, choć one również mają znaczenie. Dodatki chemiczne wbudowane w zapasy żywności wpływają na to, jak organizm radzi sobie z glukozą w dłuższej perspektywie.

Zmniejsz narażenie na szkodliwe dodatki do żywności dzięki tym wskazówkom

Władze zdrowotne dopuściły do dostarczania niezliczonych konserwantów do żywności bez odpowiednich testów bezpieczeństwa, ale to nie znaczy, że są one nieuniknione. Oto moje rekomendacje, które pomogą Ci chronić siebie i Twoich bliskich:

1. Unikaj ultraprzetworzonej żywności — Ultraprzetworzona żywność zawiera długie listy składników pełne nieznanych terminów, które najprawdopodobniej zawierają substancje, których organizm nigdy nie miał przetwarzać, w tym konserwanty. Ponadto produkty te w dużym stopniu opierają się na innych chemikaliach, takich jak emulgatory i sztuczne aromaty, które zaburzają funkcje metaboliczne i szkodzą zdrowiu jelit.

Skup się zamiast tego na pełnych, minimalnie przetworzonych produktach, takich jak mięsa i nabiał z trawy karmionej trawą, świeże owoce i warzywa oraz zdrowe źródła węglowodanów, takie jak biały ryż. Im prostsze i bardziej naturalne składniki, tym lepiej wspierają Twoje zdrowie.

Ale jest jeszcze jedna rzecz dotycząca ultraprzetworzonej żywności — jest ona bogata w kwas linolowy (LA), co jest kolejnym dobrym powodem, by ich unikać. Jak zauważyłem w moim badaniu opublikowanym w Nutrients, nadmiar LA wpływa na zdrowie komórek, prowadząc do chorób przewlekłych.

Polecam ograniczyć spożycie LA do mniej niż 5 gramów dziennie, ale jeśli uda Ci się zejść poniżej 2 gramów, to jeszcze lepiej. Aby pomóc Ci monitorować spożycie, zapisz się do nadchodzącej aplikacji Mercola Health Coach. Zawiera ona funkcję Seed Oil Sleuth, która oblicza całkowitą ilość LA w Twoim jedzeniu do jednej dziesiątej grama.

2. Priorytetowo traktuj czystą, organiczną dietę, gdy to możliwe — Żywność ekologiczna znacznie rzadziej zawiera chemiczne dodatki, syntetyczne pestycydy czy związki zaburzające hormony. Kiedy tylko możesz, wybieraj ekologiczne wersje warzyw, warzyw liściastych, owoców i mięs.

Standardy certyfikacji organicznej ograniczają stosowanie sztucznych barwników, konserwantów i wzmacniaczy smaku, co pomaga zmniejszyć ogólne narażenie na ukryte toksyny.

3. Naucz się czytać etykiety składników — Wiele szkodliwych dodatków jest ukrytych za mylącymi nazwami. Sztuczne słodziki, takie jak aspartam, konserwanty takie jak BHT, sorbian potasu, azotyn sodu oraz emulgatory, w tym polisorban 80, były powiązane z zaburzeniami funkcji jelit i problemami metabolicznymi.

Wypracuj nawyk przeglądania list składników i unikania produktów z niejasnymi określeniami, takimi jak “naturalne aromaty” czy “zmodyfikowana skrobia spożywcza”. Jeśli składnik jest ci nieznany, sprawdź go przed spożyciem produktu.

4. Stosuj bezpieczniejsze metody pakowania i przechowywania żywności — Ekspozycja na chemikalia nie kończy się na tym, co jesz — pochodzi także z tego, z czym twoja żywność ma kontakt. Plastikowe pojemniki, szczególnie te zawierające bisfenol A (BPA) lub ftalany, mogą wypłukiwać substancje hormonalne zakłócające działanie substancji do żywności. Do przechowywania i podgrzewania wybieraj pojemniki szklane lub stalowe. Nigdy nie podgrzewaj resztek w plastiku, ponieważ ciepło przyspiesza uwalnianie toksycznych związków.

5. Przygotowywać więcej posiłków w domu — Posiłki restauracyjne i produkty pakowane zwykle zawierają najwyższe stężenia konserwantów, emulgatorów, sztucznych barwników i przemysłowych olejów roślinnych w LA.

Gotowanie w domu pozwala na pełną kontrolę nad składnikami i metodami przygotowania. Zamiast olejów roślinnych używaj masła lub ghee od krów karmionych trawą i pomijaj przyprawy przetworzone bogate w dodatki. Przygotowywanie posiłków od podstaw nie tylko zmniejsza narażenie na chemikalia, ale także wspiera lepsze trawienie, utrzymującą energię i długoterminowe zdrowie komórek.